Tháng đầu tiên của tuổi 31, mình đã làm được một điều xưa nay chưa từng làm: tập thể dục, đều đặn 30 phút mỗi ngày. Cho dù hôm đó mình có đi ăn ngoài, có về muộn, có hẹn bạn, thì 4 vòng chung cư luôn là tiết mục đáng mong chờ trong ngày.
Mình hi vọng đây sẽ là một khởi đầu tốt, cho những thói quen tốt. Đều đặn, từ từ, nhưng không bỏ cuộc.
20240118
Giang Nguyễn
Tối thứ sáu, 15/12 vừa rồi, mình đi coi “The boy and the heron”. Trong lúc chờ phim chiếu, mình “khai dao” cây dao trổ vừa mới được bạn tặng, thực hành một môn nghệ thuật của Nhật mà mình bỏ đã lâu là kirigami – nghệ thuật cắt giấy, để cắt một tờ poster thành một tấm thiệp xinh. Thế nên mình nghĩ như một sự sắp đặt, khi trong phim có một nhân vật tên là “Kiriko”, đóng vai trò khá lớn trong hành trình phát triển của nhân vật chính Mahito. Vậy thì, mình sẽ thử đưa ra góc nhìn về phim dưới góc độ “vết cắt” nhé?
Bộ phim có thể xem như hành trình chịu tang và xả tang của cậu thiếu niên Mahito (Hán tự: Chân Nhân). Bộ phim bắt đầu bằng cảnh cậu mất mẹ trong một cơn hỏa hoạn do bom đạn chiến tranh. Chuỗi mất mát nối dài thêm khi cậu mất kết nối với cha khi ông lập gia đình mới, rồi cậu bị bứng khỏi nơi mà cậu quen sinh sống và học tập là Tokyo, để về một nơi hoàn toàn xa lạ ở vùng quê, với người dì ruột nhưng nay đã ở vai trò mới – mẹ kế của cậu. Cậu chìm trong nỗi đau, chối bỏ việc xây dựng những kết nối mới, dấn thân vào một cuộc phiêu lưu từ tiếng gọi của con chim diệc xanh, và từ đó tìm được sự hòa giải và kết nối, và trở về nơi cũ nhưng đã trở thành một con người mới, trưởng thành hơn.
Vết thương lòng đầu tiên mà Mahito phải nhận là chứng kiến mẹ mình ra đi, và vị trí của cậu trong lòng cha bị lung lay khi ông có vợ mới, chính là dì Natsuko – em ruột của mẹ cậu, và còn sắp có thêm một đứa con khác. Việc có thêm em và phát hiện mình không còn là cái rốn vũ trụ của cha mẹ đã đủ khiến một đứa trẻ bị sốc, huống chi đứa em này lại không phải là do mẹ ruột của mình sinh ra. Cậu còn phải đối mặt với sự ghen ghét và bắt nạt từ các bạn ở trường (mà nguyên nhân chính có lẽ từ sự phô trương của ông bố, nhằm tạo ấn tượng). Đối diện với chừng ấy áp lực và cô đơn, cậu đã dùng một phương án là tự dùng đá đập vào đầu mình, gây ra một vết thương sâu, qua đó tạm thời thành công thu hút được sự quan tâm chăm sóc của cha, của dì, và né tránh được việc phải đến trường.
Thông qua việc tự tạo ra vết thương ở một nơi dễ thấy trên đầu, Mahito như đang muốn những đau thương trong lòng phải được thế giới nhìn thấy: “Này, tôi đang đau đấy, chăm sóc tôi đi”.
Cách này đầy rẫy ác ý: Mahito biến mình thành nạn nhân, nhưng là một kiểu nạn nhân có quyền lực. Cậu khiến cha và dì mình cảm thấy tội lỗi (thứ cha mẹ nào mà không bảo vệ được con mình?), khiến những người cậu không thích ở trường có thể phải chịu phạt (dù cậu nói với cha là mình tự té ngã, nhưng cậu mặc kệ cha “trừng phạt”). Có điều, cảm giác quyền lực này không kéo dài lâu, người cha nhanh chóng quay trở lại với công việc, còn người dì quá ốm yếu với đứa con sắp chào đời để có thể trực tiếp chăm sóc cậu, mà phó thác cho những người hầu lớn tuổi trong nhà. Cậu mang vết thương băng bó trên cơ thể và vết thương lòng vẫn chưa lành tiếp tục cô đơn.
Trong lúc dưỡng bệnh, con chim diệc xanh không để Mahito yên. Nó lải nhải, nó làm phiền, nó khiến cậu nghi ngờ về thực tại, mời gọi cậu tham gia cuộc phiêu lưu để giải đáp những ảo ảnh trong lòng. Cậu từ chối, cậu né tránh, cậu muốn giết con chim diệc, nhưng đều hụt. Thanh kiếm gỗ trong mơ bị gãy, trong thực tại bể nát. Con chim chỉ bay đi khi suýt bị mũi tên mà dì của Mahito bắn ra đâm trúng. Hình ảnh trong mơ này gợi ý cho Mahito vũ khí đối mặt với con chim diệc là cung tên (mục tiêu?) chứ không phải là cây kiếm cùn (phân tích, phá hủy). Cậu tự mài dao, làm cung tên, chuẩn bị là chuẩn bị vậy thôi, nhưng cậu chỉ thực sự chấp nhận tiếng gọi khi dì Natsuko mất tích. Cậu biết dì Natsuko yêu thương và bảo vệ cậu, nhưng mãi đến lúc này cậu mới chịu chấp nhận dì có một chỗ trong lòng mình. Đi theo cậu trong hành trình này là bà giúp việc già Kiriko dù ở đoạn đầu này thì bà níu cậu lại nhiều hơn là khuyến khích cậu dấn thân. Nhưng “dù có là một lời nói dối, tôi vẫn phải tìm hiểu”.
Con chim diệc mang nhiều ý nghĩa. Cái tôi rất giỏi việc lươn lẹo, nói dối, hợp lý hóa. Nó tạo ra những ảo ảnh để xoa dịu trước nỗi đau mất mát, nhưng chỉ cần đối diện với thực tế bằng chính giác quan của mình, ảo ảnh tan rã, như hình ảnh người mẹ tan thành nước ngay khi Mahito chạm vào. Sự giả dối bị vạch trần, Mahito bắn mũi tên có chứa lông đuôi của chính con chim, mũi tên dứt khoát cắm vào mỏ nó, và con chim diệc xanh to lớn ồn ào tắt tiếng, hiện nguyên hình là một người nhỏ bé thô thiển đang run rẩy. Cái tôi là vậy đó, thường thì tỏ vẻ vĩ đại quyền năng, nhưng lột cái vỏ ngôn từ đi thì nó cũng đầy rẫy âu lo sợ hãi. Mỗi khi thấy con chim diệc nuốt hình hài thô kệch hèn nhát vào trong để lắc người biến thành con chim xinh đẹp kiêu ngạo, mình không khỏi bật cười. Ôi cái tôi tội nghiệp, phải giằng xé nỗ lực dung hòa đòi hỏi từ cái siêu tôi – được đại diện bằng ông cố, và dục năng của cái nó – những con ếch, cá, chim bồ nông và vẹt. Ông cố – chủ nhân tòa tháp đứng trên cao, lệnh cho chim diệc đưa Mahito tới gặp ông, nhưng con đường đến lại là đi xuống dưới. Chẳng phải thú vị lắm sao? Để đi lên cao, ta lại phải đi xuống dưới. Mà khi dõi theo hành trình Mahito trong chặng thứ hai này, phải thật bình tĩnh để nắm tầng tầng lớp lớp ẩn dụ đan xen, lại còn biết bao trứng phục sinh cài cắm khắp nơi.
a) Cánh cổng hình cá dẫn vào ngôi mộ đá
Bắt đầu cuộc hành trình, người anh hùng của chúng ta gặp một cánh cổng khóa, bên trong là một ngôi mộ đá âm u. Lẽ thường, có cổng thì mình phải mở chứ hả? Nhưng người anh hùng của chúng ta đâu có mở, cậu bị bầy bồ nông đẩy vào trong. Cũng như lúc những con ếch tràn lên người Mahito bên bờ ao vườn nhà trong lần đầu con chim diệc xanh gửi lời mời chào đến cậu, lần này những con bồ nông cũng tràn lên người cậu một cách hung hãn, làm gãy cả chiếc cung tên cậu mang theo.
Khi bước vào thế giới vô thức, năng lực của cái tôi trở thành vô dụng. Vô thức mênh mông, choáng ngợp, hung hãn, đói khát. Ở thế giới thường nhật, cái tôi thường xuyên đè nén vô thức, còn trong lãnh địa của vô thức, chỉ cần một chút dấu vết của cái tôi lộ ra (miếng lông đuôi của chim diệc mà Mahito dùng làm đuôi tên), cũng bị vô thức đè bẹp. Nên nếu không có một chút sự bảo vệ, một chút dẫn dắt tâm linh, thể hiện ở việc Kiriko-trẻ đuổi bầy bồ nông đi, sau đó vẽ một vòng tròn lửa để cả cô và Mahito bước vào, và gửi tín hiệu khói lên chủ nhân ngôi mộ như một sự xin phép, thì cuộc hành trình vào vô thức có lẽ sẽ kết thúc từ lúc chưa bắt đầu.
b) Kiriko-trẻ là ai và đóng vai trò gì trong thế giới này?
Sự xuất hiện của Kiriko-trẻ đem đến bước phát triển cho cuộc hành trình. Con chim diệc xanh thì đã biến đâu mất, Mahito đành theo chân Kiriko-trẻ chu du trên biển vô thức. Khi nhảy xuống biển, miếng băng của Mahito bị rơi mất làm lộ ra vết thương. Có lẽ vì đối diện với vô thức, nỗ lực che đậy vết thương cũng trở thành vô nghĩa.
Vậy Kiriko là ai và đóng vai trò gì?
Đầu tiên và rõ ràng nhất, cô câu cá và là người cung cấp thức ăn cho phần lớn cư dân của thế giới này: những người chết. Cái đám mờ mờ tôi tối đội mũ bơi thuyền ấy làm mình nhớ đến đám thuộc hạ của phù thủy xứ Hoang mạc trong “Lâu đài bay của pháp sư Howl”). Cái đám này đói khát, nhưng lại không muốn hoặc không đủ năng lực giết chóc, nên đành đợi Kiriko đem cá đến bán. Điều nực cười là nhiều người không sẵn lòng xuống tay giết chóc, nhưng lại chầu chực để ăn. Miễn là việc giết chóc do người khác thực hiện :v
Thứ hai, Kiriko chăm sóc đám “Lổm Ngổm”, những sinh vật bé nhỏ chưa thành người. Chúng cần ăn ruột cá để có thể bay lên, Kiriko cho chúng ăn no để chúng có sức thực hiện chuyến bay này. Cùng với Himi, cô đuổi những yếu tố gây hại cho những sinh linh này, để chúng an toàn trong hành trình trở thành người.
Thứ ba, đối với Mahito, Kiriko là phần anima năng động, sáng tạo, có tính chất nuôi dưỡng, kết nối với thế giới tâm linh, để Mahito an toàn vượt qua biển vô thức, có được năng lượng hữu ích để tiếp tục hành trình đến gặp “the master”, cái siêu tôi. Có thể nói, nếu không có Kiriko, Mahito không thể thực hiện hành trình này.
c) Bài học của Mahito về sự cân bằng của thế giới
Đi cùng Kiriko, Mahito học được sự tàn nhẫn của thế giới. Cậu phải tự xuống tay giết cá, mổ cá, để những sinh vật khác của thế giới này có cái ăn. Cậu đau lòng biết bao khi đám bồ nông ăn những bé “Lổm Ngổm”, và vui mừng khi Himi đuổi lũ bồ nông bằng lửa. Nhưng cậu cũng nhận ra sự hai mặt của thế giới: lũ bồ nông ăn “Lổm Ngổm” vì chúng quá đói, biển không còn cá, chúng không còn lựa chọn; và ngọn lửa bảo vệ những bé “Lổm Ngổm” khỏi hiểm nguy từ bồ nông cũng đồng thời thiêu đốt một phần trong số chúng.
Khi xuống tay mổ bụng con cá, Mahito thực hiện vết cắt thứ hai: vết cắt vào vô thức của chính mình, để chúng trào ra. Vô thức trông không bắt mắt, hôi thúi, choáng ngợp, nhưng vô thức nuôi dưỡng sự sáng tạo, nuôi dưỡng con người. Nếu không để cho vô thức được biết đến, ta mãi mãi không phải là một con người toàn vẹn.
Tòa tháp là biểu tượng của thành tựu và cũng là biểu tượng cho lòng kiêu ngạo của loài người. Mình không khỏi nghĩ đến tòa tháp như biểu tượng của đế chế Ghibli. Hayao đã tìm người kế thừa nó nhiều năm, nhưng con trai ông, Goro, dù rất cố gắng vẫn chưa đạt được kì vọng của cha mình lẫn những người hâm mộ Ghibli. Đó không phải lỗi của mình Goro không đủ cố gắng, hay Hayao quá khắt khe. Mình nhớ khi xem bộ phim về nhà hàng sushi đạt 3 sao Michelin, con trai của người chủ cũng có một quán sushi, nhưng anh nói đại ý: “Nếu tôi muốn được công nhận, tôi phải làm ngon gấp đôi cha mình, vì chỉ ngon bằng ông ấy làm là không đủ”.
Thế giới tươi đẹp mà ông cố của Mahito xây dựng dựa trên một vài điều kiện: Thứ nhất, nguyên vật liệu của nó là đá hầm mộ, không có yếu tố khác được thêm vào. Thứ hai, phải định kỳ xây dựng lại để duy trì một thế cân bằng nhất định. Thứ ba, phải trao quyền thừa kế cho người cùng huyết thống. Ông cố của Mahito đã tới giới hạn của mình, ông không còn đủ năng lực để duy trì cái thế cân bằng mong manh ấy nữa, và tất cả những người thừa kế tiềm năng của ông có vẻ đều không muốn lãnh lấy trách nhiệm này. Câu chuyện có vẻ rơi vào thế chết, cho tới khi một thế lực bên ngoài, vua vẹt, nhào vào đòi nhận trách nhiệm ấy. Nhưng những nỗ lực trong cơn nóng vội và tham lam của vua vẹt cũng không đạt, và trong cơn tức giận và hoảng loạn, vua vẹt rút ra thanh kiếm, phá hủy tòa tháp mong manh.
Nhát cắt này có thể ví với nhát kiếm chặt đứt nút thắt Gordian của Alexandre Đại Đế. Đành rằng nhát cắt này đem đến sự phá hủy không thể vãn hồi, nhưng đồng thời cũng cởi bỏ gánh nặng cho những người thừa kế tiềm năng của thế giới ấy. Giống như trong Inside Out, Joy nỗ lực giữ cho thế giới của Riley không sụp đổ nhưng cũng bất lực nhìn thế giới ấy tan rã, chứng kiến những điều từng quan trọng nhất với Riley rơi vào quên lãng. Tòa tháp của gia đình Mahito, thế giới tuyệt vời, thiên đường mà ông cố của cậu tạo dựng, cũng tan rã. Nhưng cũng như những mảnh tàn tích từ khối ký ức của Riley tự tạo lập thành một lâu đài mới, việc tòa tháp bị phá hủy dù đau đớn với Mahito, Himi, Natsuko, và tất cả cư dân của thế giới đó, nhưng cũng mang đến sự giải thoát khỏi những gánh nặng quá khứ. Từ nay, Mahito có thể tự do xây dựng một thế giới không ác ý từ những nguyên vật liệu chính cậu thu nhặt được.
Nhìn lại về Ghibli và nỗ lực tìm kiếm người truyền thừa, mình không khỏi nghĩ đến một lời nhắn gửi của thế hệ mất mát đến cái đám gen Y gen Z như tụi mình. Như mô tả trong phim, có một tảng đá to lớn trôi nổi trên không trung, là cội nguồn sức mạnh xây nên thế giới. Đó là gì? Là kiến thức cũ, là nỗi hận vô biên? Là nỗi buồn chiến tranh? Là lửa, là máy bay, xe tăng, thiết giáp, là những thứ ám ảnh trong mỗi thước phim của Hayao Miyazaki?
Cuộc nói chuyện của Mahito và ông cố khiến mình muốn trào nước mắt, bởi chúng như những lời nhắn gửi của thế hệ mất mát:
“Này các con, thế giới này chúng ta xây dựng nên đấy. Chúng đẹp phải không? Nhưng chúng ta già rồi. Các con hãy tiếp quản chúng nhé? Này các con, thế giới này chúng ta xây dựng nên đấy. Chúng đẹp nhỉ, nhưng chúng ta đã già và thế giới thì đang trên bờ tan rã. Các con có muốn tiếp nhận chúng và xây nên một thế giới ổn định hơn không?”
Và, Mahito, thay mặt những đứa trẻ như tụi mình, trả lời: “Không, nguyên vật liệu để xây nên thế giới này đầy ác ý nên chúng con không thể xây một thế giới cũng không có ác ý. Chúng con trân trọng nỗ lực của mọi người khi tạo ra một thế giới đẹp đẽ nhường này từ những thương đau ấy, nhưng chúng con không muốn tiếp nhận chúng. Mặt khác, chúng con cũng có những vết thương gây nên từ ác ý của riêng mình, nên chúng con cũng không dám hứa rằng sẽ có thể xây nên một thế giới không ác ý như người mong muốn.”
Và, như một sự an ủi, thế hệ mất mát nói rằng: “Được rồi, vậy chúng ta hãy để nơi này tan rã. Các con là những đứa trẻ ngoan, hãy về đi, và xây nên một thế giới thật tốt lành nhé.”
Hay, đây là lời nhắn gửi của Hayao gửi đến Goro?
Hayao: “Con nhìn này, lâu đài ba xây dựng đó. Ba già rồi, con tiếp quản nó nhé.”
Gondo: “Không, chúng được xây từ nỗi buồn chiến tranh của ba. Chúng đầy rẫy ác ý, con không muốn nhận.”
Hayao: “Được rồi, vậy chúng ta phá hủy thế giới này, con hãy trở về thế giới của con, và làm những gì con muốn. Nếu có muốn xây lâu đài, hãy tự tìm những nguyên vật liệu từ thế giới của con.”
Và vậy là, người hùng của chúng ta trở về. Thế giới tưởng tượng sụp đổ sau lưng cậu, nhưng nay cậu đã cắt bỏ được những cảm giác tội lỗi về sự tồn tại của mình, chấp nhận cả những phần tối và sáng, nối nhịp cầu với những người thân, đã tìm ra lý tưởng để sống tiếp, và chắc chắn cậu đã lớn lên rất nhiều qua hành trình này.
Bạn nhà mình nói là, đi coi phim này với tâm thế coi Totoro, ai dè đi coi Tổ kén vàng. Bài viết của mình cũng có thể chỉ là một nỗ lực nhét chữ vào miệng tác giả, như hội chứng của một đứa học văn thích vẽ rắn thêm chân. Nhưng việc viết về bộ phim này, liên tưởng và sáng tạo, cũng là một nỗ lực để duy trì thế cân bằng của thế giới nội tâm, và mình rất vui được chia sẻ nó cùng bạn.
Chúc bạn và gia đình năm mới vui vẻ, hạnh phúc và bình an 😀
25/12/2023
Trà Giang
Tối thứ sáu, 15/12 vừa rồi, mình đi coi “The boy and the heron”. Trong lúc chờ phim chiếu, mình “khai dao” cây dao trổ vừa mới được bạn tặng, thực hành một môn nghệ thuật của Nhật mà mình bỏ đã lâu là kirigami – nghệ thuật cắt giấy, để cắt một tờ poster thành một tấm thiệp xinh. Thế nên mình nghĩ như một sự sắp đặt, khi trong phim có một nhân vật tên là “Kiriko”, đóng vai trò khá lớn trong hành trình phát triển của nhân vật chính Mahito. Vậy thì, mình sẽ thử đưa ra góc nhìn về phim dưới góc độ “vết cắt” nhé?
Bộ phim có thể xem như hành trình chịu tang và xả tang của cậu thiếu niên Mahito (Hán tự: Chân Nhân). Bộ phim bắt đầu bằng cảnh cậu mất mẹ trong một cơn hỏa hoạn do bom đạn chiến tranh. Chuỗi mất mát nối dài thêm khi cậu mất kết nối với cha khi ông lập gia đình mới, rồi cậu bị bứng khỏi nơi mà cậu quen sinh sống và học tập là Tokyo, để về một nơi hoàn toàn xa lạ ở vùng quê, với người dì ruột nhưng nay đã ở vai trò mới – mẹ kế của cậu. Cậu chìm trong nỗi đau, chối bỏ việc xây dựng những kết nối mới, dấn thân vào một cuộc phiêu lưu từ tiếng gọi của con chim diệc xanh, và từ đó tìm được sự hòa giải và kết nối, và trở về nơi cũ nhưng đã trở thành một con người mới, trưởng thành hơn.
Vết thương lòng đầu tiên mà Mahito phải nhận là chứng kiến mẹ mình ra đi, và vị trí của cậu trong lòng cha bị lung lay khi ông có vợ mới, chính là dì Natsuko – em ruột của mẹ cậu, và còn sắp có thêm một đứa con khác. Việc có thêm em và phát hiện mình không còn là cái rốn vũ trụ của cha mẹ đã đủ khiến một đứa trẻ bị sốc, huống chi đứa em này lại không phải là do mẹ ruột của mình sinh ra. Cậu còn phải đối mặt với sự ghen ghét và bắt nạt từ các bạn ở trường (mà nguyên nhân chính có lẽ từ sự phô trương của ông bố, nhằm tạo ấn tượng). Đối diện với chừng ấy áp lực và cô đơn, cậu đã dùng một phương án là tự dùng đá đập vào đầu mình, gây ra một vết thương sâu, qua đó tạm thời thành công thu hút được sự quan tâm chăm sóc của cha, của dì, và né tránh được việc phải đến trường.
Thông qua việc tự tạo ra vết thương ở một nơi dễ thấy trên đầu, Mahito như đang muốn những đau thương trong lòng phải được thế giới nhìn thấy: “Này, tôi đang đau đấy, chăm sóc tôi đi”.
Cách này đầy rẫy ác ý: Mahito biến mình thành nạn nhân, nhưng là một kiểu nạn nhân có quyền lực. Cậu khiến cha và dì mình cảm thấy tội lỗi (thứ cha mẹ nào mà không bảo vệ được con mình?), khiến những người cậu không thích ở trường có thể phải chịu phạt (dù cậu nói với cha là mình tự té ngã, nhưng cậu mặc kệ cha “trừng phạt”). Có điều, cảm giác quyền lực này không kéo dài lâu, người cha nhanh chóng quay trở lại với công việc, còn người dì quá ốm yếu với đứa con sắp chào đời để có thể trực tiếp chăm sóc cậu, mà phó thác cho những người hầu lớn tuổi trong nhà. Cậu mang vết thương băng bó trên cơ thể và vết thương lòng vẫn chưa lành tiếp tục cô đơn.
Trong lúc dưỡng bệnh, con chim diệc xanh không để Mahito yên. Nó lải nhải, nó làm phiền, nó khiến cậu nghi ngờ về thực tại, mời gọi cậu tham gia cuộc phiêu lưu để giải đáp những ảo ảnh trong lòng. Cậu từ chối, cậu né tránh, cậu muốn giết con chim diệc, nhưng đều hụt. Thanh kiếm gỗ trong mơ bị gãy, trong thực tại bể nát. Con chim chỉ bay đi khi suýt bị mũi tên mà dì của Mahito bắn ra đâm trúng. Hình ảnh trong mơ này gợi ý cho Mahito vũ khí đối mặt với con chim diệc là cung tên (mục tiêu?) chứ không phải là cây kiếm cùn (phân tích, phá hủy). Cậu tự mài dao, làm cung tên, chuẩn bị là chuẩn bị vậy thôi, nhưng cậu chỉ thực sự chấp nhận tiếng gọi khi dì Natsuko mất tích. Cậu biết dì Natsuko yêu thương và bảo vệ cậu, nhưng mãi đến lúc này cậu mới chịu chấp nhận dì có một chỗ trong lòng mình. Đi theo cậu trong hành trình này là bà giúp việc già Kiriko dù ở đoạn đầu này thì bà níu cậu lại nhiều hơn là khuyến khích cậu dấn thân. Nhưng “dù có là một lời nói dối, tôi vẫn phải tìm hiểu”.
Con chim diệc mang nhiều ý nghĩa. Cái tôi rất giỏi việc lươn lẹo, nói dối, hợp lý hóa. Nó tạo ra những ảo ảnh để xoa dịu trước nỗi đau mất mát, nhưng chỉ cần đối diện với thực tế bằng chính giác quan của mình, ảo ảnh tan rã, như hình ảnh người mẹ tan thành nước ngay khi Mahito chạm vào. Sự giả dối bị vạch trần, Mahito bắn mũi tên có chứa lông đuôi của chính con chim, mũi tên dứt khoát cắm vào mỏ nó, và con chim diệc xanh to lớn ồn ào tắt tiếng, hiện nguyên hình là một người nhỏ bé thô thiển đang run rẩy. Cái tôi là vậy đó, thường thì tỏ vẻ vĩ đại quyền năng, nhưng lột cái vỏ ngôn từ đi thì nó cũng đầy rẫy âu lo sợ hãi. Mỗi khi thấy con chim diệc nuốt hình hài thô kệch hèn nhát vào trong để lắc người biến thành con chim xinh đẹp kiêu ngạo, mình không khỏi bật cười. Ôi cái tôi tội nghiệp, phải giằng xé nỗ lực dung hòa đòi hỏi từ cái siêu tôi – được đại diện bằng ông cố, và dục năng của cái nó – những con ếch, cá, chim bồ nông và vẹt. Ông cố – chủ nhân tòa tháp đứng trên cao, lệnh cho chim diệc đưa Mahito tới gặp ông, nhưng con đường đến lại là đi xuống dưới. Chẳng phải thú vị lắm sao? Để đi lên cao, ta lại phải đi xuống dưới. Mà khi dõi theo hành trình Mahito trong chặng thứ hai này, phải thật bình tĩnh để nắm tầng tầng lớp lớp ẩn dụ đan xen, lại còn biết bao trứng phục sinh cài cắm khắp nơi.
a) Cánh cổng hình cá dẫn vào ngôi mộ đá
Bắt đầu cuộc hành trình, người anh hùng của chúng ta gặp một cánh cổng khóa, bên trong là một ngôi mộ đá âm u. Lẽ thường, có cổng thì mình phải mở chứ hả? Nhưng người anh hùng của chúng ta đâu có mở, cậu bị bầy bồ nông đẩy vào trong. Cũng như lúc những con ếch tràn lên người Mahito bên bờ ao vườn nhà trong lần đầu con chim diệc xanh gửi lời mời chào đến cậu, lần này những con bồ nông cũng tràn lên người cậu một cách hung hãn, làm gãy cả chiếc cung tên cậu mang theo.
Khi bước vào thế giới vô thức, năng lực của cái tôi trở thành vô dụng. Vô thức mênh mông, choáng ngợp, hung hãn, đói khát. Ở thế giới thường nhật, cái tôi thường xuyên đè nén vô thức, còn trong lãnh địa của vô thức, chỉ cần một chút dấu vết của cái tôi lộ ra (miếng lông đuôi của chim diệc mà Mahito dùng làm đuôi tên), cũng bị vô thức đè bẹp. Nên nếu không có một chút sự bảo vệ, một chút dẫn dắt tâm linh, thể hiện ở việc Kiriko-trẻ đuổi bầy bồ nông đi, sau đó vẽ một vòng tròn lửa để cả cô và Mahito bước vào, và gửi tín hiệu khói lên chủ nhân ngôi mộ như một sự xin phép, thì cuộc hành trình vào vô thức có lẽ sẽ kết thúc từ lúc chưa bắt đầu.
b) Kiriko-trẻ là ai và đóng vai trò gì trong thế giới này?
Sự xuất hiện của Kiriko-trẻ đem đến bước phát triển cho cuộc hành trình. Con chim diệc xanh thì đã biến đâu mất, Mahito đành theo chân Kiriko-trẻ chu du trên biển vô thức. Khi nhảy xuống biển, miếng băng của Mahito bị rơi mất làm lộ ra vết thương. Có lẽ vì đối diện với vô thức, nỗ lực che đậy vết thương cũng trở thành vô nghĩa.
Vậy Kiriko là ai và đóng vai trò gì?
Đầu tiên và rõ ràng nhất, cô câu cá và là người cung cấp thức ăn cho phần lớn cư dân của thế giới này: những người chết. Cái đám mờ mờ tôi tối đội mũ bơi thuyền ấy làm mình nhớ đến đám thuộc hạ của phù thủy xứ Hoang mạc trong “Lâu đài bay của pháp sư Howl”). Cái đám này đói khát, nhưng lại không muốn hoặc không đủ năng lực giết chóc, nên đành đợi Kiriko đem cá đến bán. Điều nực cười là nhiều người không sẵn lòng xuống tay giết chóc, nhưng lại chầu chực để ăn. Miễn là việc giết chóc do người khác thực hiện :v
Thứ hai, Kiriko chăm sóc đám “Lổm Ngổm”, những sinh vật bé nhỏ chưa thành người. Chúng cần ăn ruột cá để có thể bay lên, Kiriko cho chúng ăn no để chúng có sức thực hiện chuyến bay này. Cùng với Himi, cô đuổi những yếu tố gây hại cho những sinh linh này, để chúng an toàn trong hành trình trở thành người.
Thứ ba, đối với Mahito, Kiriko là phần anima năng động, sáng tạo, có tính chất nuôi dưỡng, kết nối với thế giới tâm linh, để Mahito an toàn vượt qua biển vô thức, có được năng lượng hữu ích để tiếp tục hành trình đến gặp “the master”, cái siêu tôi. Có thể nói, nếu không có Kiriko, Mahito không thể thực hiện hành trình này.
c) Bài học của Mahito về sự cân bằng của thế giới
Đi cùng Kiriko, Mahito học được sự tàn nhẫn của thế giới. Cậu phải tự xuống tay giết cá, mổ cá, để những sinh vật khác của thế giới này có cái ăn. Cậu đau lòng biết bao khi đám bồ nông ăn những bé “Lổm Ngổm”, và vui mừng khi Himi đuổi lũ bồ nông bằng lửa. Nhưng cậu cũng nhận ra sự hai mặt của thế giới: lũ bồ nông ăn “Lổm Ngổm” vì chúng quá đói, biển không còn cá, chúng không còn lựa chọn; và ngọn lửa bảo vệ những bé “Lổm Ngổm” khỏi hiểm nguy từ bồ nông cũng đồng thời thiêu đốt một phần trong số chúng.
Khi xuống tay mổ bụng con cá, Mahito thực hiện vết cắt thứ hai: vết cắt vào vô thức của chính mình, để chúng trào ra. Vô thức trông không bắt mắt, hôi thúi, choáng ngợp, nhưng vô thức nuôi dưỡng sự sáng tạo, nuôi dưỡng con người. Nếu không để cho vô thức được biết đến, ta mãi mãi không phải là một con người toàn vẹn.
Tòa tháp là biểu tượng của thành tựu và cũng là biểu tượng cho lòng kiêu ngạo của loài người. Mình không khỏi nghĩ đến tòa tháp như biểu tượng của đế chế Ghibli. Hayao đã tìm người kế thừa nó nhiều năm, nhưng con trai ông, Goro, dù rất cố gắng vẫn chưa đạt được kì vọng của cha mình lẫn những người hâm mộ Ghibli. Đó không phải lỗi của mình Goro không đủ cố gắng, hay Hayao quá khắt khe. Mình nhớ khi xem bộ phim về nhà hàng sushi đạt 3 sao Michelin, con trai của người chủ cũng có một quán sushi, nhưng anh nói đại ý: “Nếu tôi muốn được công nhận, tôi phải làm ngon gấp đôi cha mình, vì chỉ ngon bằng ông ấy làm là không đủ”.
Thế giới tươi đẹp mà ông cố của Mahito xây dựng dựa trên một vài điều kiện: Thứ nhất, nguyên vật liệu của nó là đá hầm mộ, không có yếu tố khác được thêm vào. Thứ hai, phải định kỳ xây dựng lại để duy trì một thế cân bằng nhất định. Thứ ba, phải trao quyền thừa kế cho người cùng huyết thống. Ông cố của Mahito đã tới giới hạn của mình, ông không còn đủ năng lực để duy trì cái thế cân bằng mong manh ấy nữa, và tất cả những người thừa kế tiềm năng của ông có vẻ đều không muốn lãnh lấy trách nhiệm này. Câu chuyện có vẻ rơi vào thế chết, cho tới khi một thế lực bên ngoài, vua vẹt, nhào vào đòi nhận trách nhiệm ấy. Nhưng những nỗ lực trong cơn nóng vội và tham lam của vua vẹt cũng không đạt, và trong cơn tức giận và hoảng loạn, vua vẹt rút ra thanh kiếm, phá hủy tòa tháp mong manh.
Nhát cắt này có thể ví với nhát kiếm chặt đứt nút thắt Gordian của Alexandre Đại Đế. Đành rằng nhát cắt này đem đến sự phá hủy không thể vãn hồi, nhưng đồng thời cũng cởi bỏ gánh nặng cho những người thừa kế tiềm năng của thế giới ấy. Giống như trong Inside Out, Joy nỗ lực giữ cho thế giới của Riley không sụp đổ nhưng cũng bất lực nhìn thế giới ấy tan rã, chứng kiến những điều từng quan trọng nhất với Riley rơi vào quên lãng. Tòa tháp của gia đình Mahito, thế giới tuyệt vời, thiên đường mà ông cố của cậu tạo dựng, cũng tan rã. Nhưng cũng như những mảnh tàn tích từ khối ký ức của Riley tự tạo lập thành một lâu đài mới, việc tòa tháp bị phá hủy dù đau đớn với Mahito, Himi, Natsuko, và tất cả cư dân của thế giới đó, nhưng cũng mang đến sự giải thoát khỏi những gánh nặng quá khứ. Từ nay, Mahito có thể tự do xây dựng một thế giới không ác ý từ những nguyên vật liệu chính cậu thu nhặt được.
Nhìn lại về Ghibli và nỗ lực tìm kiếm người truyền thừa, mình không khỏi nghĩ đến một lời nhắn gửi của thế hệ mất mát đến cái đám gen Y gen Z như tụi mình. Như mô tả trong phim, có một tảng đá to lớn trôi nổi trên không trung, là cội nguồn sức mạnh xây nên thế giới. Đó là gì? Là kiến thức cũ, là nỗi hận vô biên? Là nỗi buồn chiến tranh? Là lửa, là máy bay, xe tăng, thiết giáp, là những thứ ám ảnh trong mỗi thước phim của Hayao Miyazaki?
Cuộc nói chuyện của Mahito và ông cố khiến mình muốn trào nước mắt, bởi chúng như những lời nhắn gửi của thế hệ mất mát:
“Này các con, thế giới này chúng ta xây dựng nên đấy. Chúng đẹp phải không? Nhưng chúng ta già rồi. Các con hãy tiếp quản chúng nhé? Này các con, thế giới này chúng ta xây dựng nên đấy. Chúng đẹp nhỉ, nhưng chúng ta đã già và thế giới thì đang trên bờ tan rã. Các con có muốn tiếp nhận chúng và xây nên một thế giới ổn định hơn không?”
Và, Mahito, thay mặt những đứa trẻ như tụi mình, trả lời: “Không, nguyên vật liệu để xây nên thế giới này đầy ác ý nên chúng con không thể xây một thế giới cũng không có ác ý. Chúng con trân trọng nỗ lực của mọi người khi tạo ra một thế giới đẹp đẽ nhường này từ những thương đau ấy, nhưng chúng con không muốn tiếp nhận chúng. Mặt khác, chúng con cũng có những vết thương gây nên từ ác ý của riêng mình, nên chúng con cũng không dám hứa rằng sẽ có thể xây nên một thế giới không ác ý như người mong muốn.”
Và, như một sự an ủi, thế hệ mất mát nói rằng: “Được rồi, vậy chúng ta hãy để nơi này tan rã. Các con là những đứa trẻ ngoan, hãy về đi, và xây nên một thế giới thật tốt lành nhé.”
Hay, đây là lời nhắn gửi của Hayao gửi đến Goro?
Hayao: “Con nhìn này, lâu đài ba xây dựng đó. Ba già rồi, con tiếp quản nó nhé.”
Gondo: “Không, chúng được xây từ nỗi buồn chiến tranh của ba. Chúng đầy rẫy ác ý, con không muốn nhận.”
Hayao: “Được rồi, vậy chúng ta phá hủy thế giới này, con hãy trở về thế giới của con, và làm những gì con muốn. Nếu có muốn xây lâu đài, hãy tự tìm những nguyên vật liệu từ thế giới của con.”
Và vậy là, người hùng của chúng ta trở về. Thế giới tưởng tượng sụp đổ sau lưng cậu, nhưng nay cậu đã cắt bỏ được những cảm giác tội lỗi về sự tồn tại của mình, chấp nhận cả những phần tối và sáng, nối nhịp cầu với những người thân, đã tìm ra lý tưởng để sống tiếp, và chắc chắn cậu đã lớn lên rất nhiều qua hành trình này.
Bạn nhà mình nói là, đi coi phim này với tâm thế coi Totoro, ai dè đi coi Tổ kén vàng. Bài viết của mình cũng có thể chỉ là một nỗ lực nhét chữ vào miệng tác giả, như hội chứng của một đứa học văn thích vẽ rắn thêm chân. Nhưng việc viết về bộ phim này, liên tưởng và sáng tạo, cũng là một nỗ lực để duy trì thế cân bằng của thế giới nội tâm, và mình rất vui được chia sẻ nó cùng bạn.
Chúc bạn và gia đình năm mới vui vẻ, hạnh phúc và bình an 😀
25/12/2023
Trà Giang
Năm nay là năm thứ hai mình không phải là người đứng ra tổ chức ngày nhà giáo ở công ty.
Năm đầu tiên, mình có phần hơi tiếc nuối cái không khí bận rộn đó, nhưng công việc mới cuốn mình đi (mình đang bao biện, mình biết). Và tới năm thứ hai, mình nhìn các bạn đồng nghiệp cũ chuẩn bị, trong lòng mình dấy lên cảm giác cồn cào, như có ai đó đang thỏ thẻ: nè, nói gì đi.
Mình nghĩ cái khiến cho mình nhớ về ngày nhà giáo nhiều nhất là việc lên danh sách ai sẽ được tặng quà vào ngày nhà giáo. Đó là câu hỏi khó. Không giống như một trường học, vai trò “giáo” sẽ được chia đều cho tất cả mọi người. Chúng ta đồng thời là người học và cũng là người dạy. “Teacher” mang muôn vàn chức danh khác nhau: trainer, instructor, mentor, coach, facilitator… Chức danh mình thích nhất, chính là facilitator – người tạo thuận lợi.
Mất 5 năm để mình đúc rút được về công việc của mình khi đó: make learning happens/làm việc học xảy ra. Và sau đó, mình ra đi, thử sức với một vai trò khác: make things visible/làm mọi thứ lộ ra. Cả hai đều làm công việc tạo điều kiện để cho việc gì đó xảy ra. Vậy thì mình thử làm cho learning visible/làm cho việc học xuất hiện ra xem sao? Có 3 hình ảnh xuất hiện ra trong đầu mình về việc học: bục giảng, bàn học, và máy tính.
Sau khi viết về ba hình ảnh đó, mình lại có một hình ảnh khác trong đầu khi nghĩ về sự học: một chiếc ba lô. Đó là cách mình học từ vài năm nay, thông qua việc đi, quan sát, ghi chép, nói chuyện. Không có máy tính, không có bục giảng, không có bàn. Nghe chẳng giống học, giống đi chơi nhiều hơn. Nhưng ai nói đi chơi là không học?
Với bốn hình ảnh trên, có thể đưa ra quan sát rằng, người giáo viên rõ nét nhất là trên bục giảng, rồi bắt đầu mờ dần đi khi bước xuống bên chiếc bàn cạnh học sinh, khuất dần sau chiếc máy tính, và biến mất luôn khi xách ba lô lên; còn người học mỗi lúc lại một rõ nét hơn. Mình nghĩ đó là quá trình không thể đảo ngược, với việc thông tin đang chuyển từ tình trạng khan hiếm hay thừa mứa. Việc học không chỉ gói gọn trong nhà trường, hay bộ phận đào tạo, mà trở thành sự góp sức của tất cả những người liên quan, trong đó người học đóng vai trò chủ đạo còn những người khác bao gồm cả giáo viên đóng vai trò hỗ trợ. Điều đó sẽ dẫn tới một số tình huống toát mồ hôi sau:
Mấy tình huống này mình lượm lặt trên báo, lẫn lấy từ trải nghiệm của chính mình. Liệt kê mấy cái đó để nói rằng, việc học có rất nhiều vấn đề, mà một phần lớn đến từ kì vọng khác nhau của các bên liên quan, lẫn thiếu thông tin về các mặt khác nhau của một giải pháp. Chúng ta khó mà kì vọng học sinh sáng tạo và tích cực, nhưng lại không được “cãi leo lẻo” khi ở nhà. Cũng rất khó để trải nghiệm cuộc sống nếu chỉ gói gọn trong bốn bức tường lớp học. Chi phí thì lại là một vấn đề khác mà mình không đủ dữ liệu lẫn kiến thức để bàn đến. Cũng không thể kì vọng công ty sẽ có tất cả mọi nguồn lực cần thiết cho việc học của nhân viên, mà chính nhân viên sẽ phải chủ động đề xuất, và đi kèm với nó là nguy cơ bạn ấy tìm thấy nơi học tập ở tổ chức khác. Mọi thứ đều có giá của nó, nên mình nghĩ chúng ta phải rất cẩn thận với những điều mình ao ước.
Từ bục giảng, đến chiếc bàn, chiếc máy tính, chiếc ba lô, bốn hình ảnh này tượng trưng cho con đường học tập của mình, và có lẽ cũng quen thuộc với nhiều người. Khi mô tả chúng, mình không có ý nói cái gì hay hơn cái gì, tất cả đều sẽ có chỗ phù hợp. Mình chỉ mong sẽ có nhiều hơn những người chịu ngồi xuống cùng nhau thảo luận, cùng xắn tay áo lên giải quyết một phần nhỏ của vấn đề, xem đó cũng có phần việc của mình thay vì nghĩ rằng chỉ là việc của người khác, và tôn trọng phạm vi công việc, chuyên môn của người khác.
Còn mình, vẫn chỉ là một đứa trẻ trên con đường học tập, ngồi làm tập làm văn mô tả chút chuyện xàm. Khi viết đến dòng này, mình lại nhớ đến những câu kết kinh điển: “Em hứa sẽ chăm chỉ, ngoan ngoãn học tập để ông bà ba mẹ thầy cô vui lòng”. Ôi, mình nên hứa gì? Hay mình hứa là sẽ nghiêm túc như một đứa con nít đang chơi nhé? Liệu ông bà ba mẹ thầy cô có vui lòng khi nghe câu hứa này không? Nghi là không quá, thiếu điều xách chổi rượt vì cái tội cà khịa, haha.
20231120
Trà Giang
Năm nay là năm thứ hai mình không phải là người đứng ra tổ chức ngày nhà giáo ở công ty.
Năm đầu tiên, mình có phần hơi tiếc nuối cái không khí bận rộn đó, nhưng công việc mới cuốn mình đi (mình đang bao biện, mình biết). Và tới năm thứ hai, mình nhìn các bạn đồng nghiệp cũ chuẩn bị, trong lòng mình dấy lên cảm giác cồn cào, như có ai đó đang thỏ thẻ: nè, nói gì đi.
Mình nghĩ cái khiến cho mình nhớ về ngày nhà giáo nhiều nhất là việc lên danh sách ai sẽ được tặng quà vào ngày nhà giáo. Đó là câu hỏi khó. Không giống như một trường học, vai trò “giáo” sẽ được chia đều cho tất cả mọi người. Chúng ta đồng thời là người học và cũng là người dạy. “Teacher” mang muôn vàn chức danh khác nhau: trainer, instructor, mentor, coach, facilitator… Chức danh mình thích nhất, chính là facilitator – người tạo thuận lợi.
Mất 5 năm để mình đúc rút được về công việc của mình khi đó: make learning happens/làm việc học xảy ra. Và sau đó, mình ra đi, thử sức với một vai trò khác: make things visible/làm mọi thứ lộ ra. Cả hai đều làm công việc tạo điều kiện để cho việc gì đó xảy ra. Vậy thì mình thử làm cho learning visible/làm cho việc học xuất hiện ra xem sao? Có 3 hình ảnh xuất hiện ra trong đầu mình về việc học: bục giảng, bàn học, và máy tính.
Sau khi viết về ba hình ảnh đó, mình lại có một hình ảnh khác trong đầu khi nghĩ về sự học: một chiếc ba lô. Đó là cách mình học từ vài năm nay, thông qua việc đi, quan sát, ghi chép, nói chuyện. Không có máy tính, không có bục giảng, không có bàn. Nghe chẳng giống học, giống đi chơi nhiều hơn. Nhưng ai nói đi chơi là không học?
Với bốn hình ảnh trên, có thể đưa ra quan sát rằng, người giáo viên rõ nét nhất là trên bục giảng, rồi bắt đầu mờ dần đi khi bước xuống bên chiếc bàn cạnh học sinh, khuất dần sau chiếc máy tính, và biến mất luôn khi xách ba lô lên; còn người học mỗi lúc lại một rõ nét hơn. Mình nghĩ đó là quá trình không thể đảo ngược, với việc thông tin đang chuyển từ tình trạng khan hiếm hay thừa mứa. Việc học không chỉ gói gọn trong nhà trường, hay bộ phận đào tạo, mà trở thành sự góp sức của tất cả những người liên quan, trong đó người học đóng vai trò chủ đạo còn những người khác bao gồm cả giáo viên đóng vai trò hỗ trợ. Điều đó sẽ dẫn tới một số tình huống toát mồ hôi sau:
Mấy tình huống này mình lượm lặt trên báo, lẫn lấy từ trải nghiệm của chính mình. Liệt kê mấy cái đó để nói rằng, việc học có rất nhiều vấn đề, mà một phần lớn đến từ kì vọng khác nhau của các bên liên quan, lẫn thiếu thông tin về các mặt khác nhau của một giải pháp. Chúng ta khó mà kì vọng học sinh sáng tạo và tích cực, nhưng lại không được “cãi leo lẻo” khi ở nhà. Cũng rất khó để trải nghiệm cuộc sống nếu chỉ gói gọn trong bốn bức tường lớp học. Chi phí thì lại là một vấn đề khác mà mình không đủ dữ liệu lẫn kiến thức để bàn đến. Cũng không thể kì vọng công ty sẽ có tất cả mọi nguồn lực cần thiết cho việc học của nhân viên, mà chính nhân viên sẽ phải chủ động đề xuất, và đi kèm với nó là nguy cơ bạn ấy tìm thấy nơi học tập ở tổ chức khác. Mọi thứ đều có giá của nó, nên mình nghĩ chúng ta phải rất cẩn thận với những điều mình ao ước.
Từ bục giảng, đến chiếc bàn, chiếc máy tính, chiếc ba lô, bốn hình ảnh này tượng trưng cho con đường học tập của mình, và có lẽ cũng quen thuộc với nhiều người. Khi mô tả chúng, mình không có ý nói cái gì hay hơn cái gì, tất cả đều sẽ có chỗ phù hợp. Mình chỉ mong sẽ có nhiều hơn những người chịu ngồi xuống cùng nhau thảo luận, cùng xắn tay áo lên giải quyết một phần nhỏ của vấn đề, xem đó cũng có phần việc của mình thay vì nghĩ rằng chỉ là việc của người khác, và tôn trọng phạm vi công việc, chuyên môn của người khác.
Còn mình, vẫn chỉ là một đứa trẻ trên con đường học tập, ngồi làm tập làm văn mô tả chút chuyện xàm. Khi viết đến dòng này, mình lại nhớ đến những câu kết kinh điển: “Em hứa sẽ chăm chỉ, ngoan ngoãn học tập để ông bà ba mẹ thầy cô vui lòng”. Ôi, mình nên hứa gì? Hay mình hứa là sẽ nghiêm túc như một đứa con nít đang chơi nhé? Liệu ông bà ba mẹ thầy cô có vui lòng khi nghe câu hứa này không? Nghi là không quá, thiếu điều xách chổi rượt vì cái tội cà khịa, haha.
20231120
Trà Giang
Bạn bước vào quán vào một tối mưa. Chân thì lạnh, mặt thì ướt, bạn chỉ mong ăn nhanh nhanh còn về. Nhân viên đưa tới cho bạn rất nhiều khăn giấy, bảo bạn lau cho khỏi ướt, và đưa cho bạn một ly trà nóng. Menu cơm chỉ liệt kê kiểu “một mặn một canh một xào một cơm”, còn trong ngày đó có món gì, hay ngay lúc đó có món gì, thì chỉ có đến lúc đó bếp mới biết báo cho phục vụ, phục vụ báo cho bạn. Cơm ghế khoai sắn, đồ ăn nêm nhàn nhạt, bạn ngồi ăn mà thấy mắt hơi cay nghĩ đến cơm ở nhà. Nhân viên thì dường như chỉ chờ bạn vơi chén là lấy thêm cơm, làm bạn càng nghĩ đến mẹ hay nói “Ăn thêm đi con, ăn nhiều vào”. Cái thịnh tình đó khiến bạn không thể ăn mau, hay còn sót lại một tí gì. Đã thế, lúc kêu thanh toán, quán còn nói “hôm nay quán em tặng tráng miệng”. Kem chuối và rau câu dừa, cứ như vừa mới mở tủ lạnh nhà bạn ra mà lấy ngay tức khắc.
Chừng đó thứ, đủ để bạn dung thứ cho cơn mưa, cho gương mặt nhăn nhó trên công ty, cho con đường nước ngập, đủ để bạn ấm lòng đến bữa cơm kế tiếp.
Sài Gòn, chục bước là có một quán ăn, từ bình dân đến sang trọng. Chỗ bình dân có cô bán cơm hay cho bạn thêm miếng nước chan từ thời sinh viên nhưng đôi khi hay quên rằng bạn không ăn hành, chỗ sang trọng có quy trình phục vụ chuẩn mực nhưng bạn nhân viên mỏi mệt đến mức hiếm khi kịp giới thiệu cho bạn hôm nay quán mới thêm món nước xí muội giải cảm ngon lắm. Giữa hai thái cực đó, Cơm Nhà Anh đúng là một điểm sáng, cân đối giữa “vừa tiền” và “thân tình”, khiến mình mỗi khi mỏi mệt mà chẳng muốn nấu cơm, lại muốn ghé nơi này.
Hôm nay mình không mệt, nhưng mình nhớ mấy bạn nhân viên dễ thương, mình cũng muốn ghé 😀 Ai đi ăn với mình hem?
Địa chỉ: nhà anh, 230/12 Pasteur, Phường 6, Quận 3, Thành phố Hồ Chí Minh 700000
Giang Nguyễn
20230923
Năm nay, mình mong gì?
Đầu tiên, mình ước ai cũng có một mái nhà để về.
Tại sao mình lại mong một điều tưởng chừng số đông đều có? Tại vì mình thấy mình những năm trước và nhiều bạn bè của mình trong hiện tại đang chơi vơi trong cảm giác “không nhà”.
Hôm nọ, tụi mình ngồi trong quán cà phê. Hai cặp, một ở Việt Nam, một mới từ nước ngoài về. Tụi mình kể về kế hoạch ăn tết năm nay, trong tiếng nhạc của Đen Vâu:
“Thành công đi về nhà, thất bại đi về nhà”
Bạn mình cười cay đắng: “Đó không phải nhà anh, thành công đi về nhà, thất bại thì đi ra đường”.
Mình không rõ chuyện gì đã xảy ra trong nhà bạn, nhưng cho dù là ba mẹ hăm vậy thiệt hay chỉ là dọa để tăng động lực cho tụi mình, việc tụi mình không tin rằng nhà là nơi an toàn để về là có thật. Bạn mình tránh tết mấy năm nay, bằng cách đi du lịch xuyên tết.
Mùa xuân này, nếu có thể ước mong, mình mong ba mẹ, hay những người “ở nhà” có thể nói và thể hiện một cách tường minh với tụi mình rằng “dù có ra sao, ba mẹ luôn chào đón con về nhà”. Là câu nói, là việc để lại cho tụi mình cái tủ, cái giường, căn phòng trong ngôi nhà của ba mẹ.
Và trước hết, chúng ta hãy là người nói ra điều mình mong ở ba mẹ nhen. Bởi có khi ba mẹ không biết 😀
—
Thứ hai, mình ước tụi mình sẽ được nhận những lời chúc “cá nhân hóa” hơn.
Lời chúc ấm lòng nhất năm nay mình nhận được là như vầy: “Cô chúc tụi con mạnh khỏe, luôn yêu thương nhau. Chuyện con cái cô từ từ chúc, vì biết tụi bây đang lo làm ăn lắm”.
Giữa trùng trùng câu chúc dành cho hai đứa tụi mình năm nay đều dẫn tới một “thành Rome”: có bầu lẹ lên, khiến mình vừa căng thẳng vừa khó xử, thì câu chúc trên làm lòng mình như nở hoa. Nó không khuôn sáo, nó dựa trên sự quan sát của cô dành cho tụi mình, và tôn trọng lựa chọn của tụi mình. Mình mong sẽ ngày càng nhiều người lớn cho tụi mình những lời chúc dựa trên cá nhân, thay vì chúc theo văn mẫu, với những câu hỏi khó xử muôn thuở:
…
Mình hiểu những câu chúc “văn mẫu” đó là một cách thuận tiện để bắt chuyện, nhưng mình có cảm giác những câu hỏi trên quá sức tập trung vào “thành tựu”, trong khi tụi mình đã quá áp lực với các thể loại chỉ tiêu và thành tích trên đời. Ngày Tết, có được mấy ngày nghỉ, chỉ mong được nghỉ ngơi một chút, thư giãn một chút. Nếu gặp được người chịu lắng nghe, mình cũng mong được chia sẻ về quá trình, về những buồn vui sướng khổ trong năm qua. Còn nếu không thể, chẳng cần hỏi chi, chỉ im lặng bên nhau uống một chén trà, một ly nước trắng, vậy là vui.
Đó là hai điều ước trong năm nay của mình. Chúng đều áp đặt một kì vọng lên người khác, với mong ước tụi mình sẽ cảm thấy an toàn, được yêu thương, được tôn trọng trong chính ngôi nhà của mình, để có thể vững vàng mà chiến đấu với thế giới nghiệt ngã ngoài kia. Chúc bạn có được những cuộc trò chuyện ý nghĩa, có kết quả với những người tưởng thân mà lạ như những người sống chung nhà.
30/1/2023
Mồng 9 Tết
Chào Giang tuổi 23, 24, 25,
Là mình nè, Giang của tuổi 29. Giá mà có cỗ máy thời gian, mình sẽ gửi những dòng này đến cho bạn, để bạn biết rằng mọi buồn đau mà bạn đang trải qua đều sẽ được bù đắp. Bạn sẽ vui với những điều mình có, và đầy hăm hở bước tới tương lai.
Vào thời gian đó, có những câu nói hẳn đang làm bạn đau khổ. Nhưng đừng lo, mình sẽ kể bạn nghe, bạn đã vượt qua nó thế nào.
Giang ơi,
Vậy là ba câu nói khiến bạn đau lòng đó đều đã được giải quyết xong rồi. Hành trình thiệt là dài và gian nan nhỉ, nhưng cũng thật xứng đáng đúng hông? Mình cảm ơn bạn những năm tháng đó đã không ngã lòng, cảm ơn bạn đã gạt đi nước mắt, cảm ơn bạn đã dám từ bỏ, cảm ơn bạn đã dũng cảm đặt cược vào bản thân. Hard work pays off (and sometimes it’s not work like that ;))
Đã 12 năm kể từ khi bạn đặt chân xuống Sài Gòn và bắt đầu hành trình đi học, đi làm. Sài Gòn không còn xa lạ nữa, và bạn cũng đã bớt xa lạ với bản thân mình, phải không nè? Giang từ tất cả các vũ trụ, chúc Giang tuổi 30 trở đi sẽ tìm lại được niềm vui khi viết, sẽ có thể viết mà không âu lo, và tiếp tục kiên nhẫn trên con đường học tập của mình nhen.
Và anh Trường ở tuổi 36, đã an lòng về Giang lắm lắm. Chúc em gái thật nhiều sức khỏe, và hãy nhớ, bên cạnh những người khác, luôn còn có anh, luôn dõi theo em, thương yêu em.
Chúc mừng năm mới!
20221231
Hôm qua vừa mới nhắc về vụ làm BI sample để làm portfolio thì hôm nay có kết quả luôn rồi.
“Sau khi review lại tập data set và Logic Tree thì thấy idea phân tích rất đầy đủ và chi tiết cho lĩnh vực HR
Bên mình mong muốn được tiếp tục làm việc với bạn ở step tiếp theo là xây dựng Dashboard cho tập dataset và logic tree bạn đã gửi.”
Uiiii, mình vui kiểu như nhận được thông báo là vô đội tuyển học sinh giỏi vậy á =)) Mà vui nhất là, cái ý tưởng của mình được xem là đầy đủ và chi tiết :3 Mình chọn đề tài chật vật lắm á, vì các chủ đề quen thuộc có nhiều dữ liệu như Marketing, thị trường đồ… thì mình chưa từng làm, nên không biết trong đó vấn đề cần phân tích là gì hết trơn. Lĩnh vực mà mình làm mấy năm rồi là Quản lý đào tạo, thuộc bộ phận Nhân sự, trong khi các vấn đề thường được mổ xẻ trong People Analytics lại nằm bên Compensation & Benefit, Talent Acquisition với Employee Engagement cơ. Mình cố gắng bù đắp bằng việc đọc rất nhiều sách về People Analytics và các kiến thức tổng quát trên hiệp hội nghề nhân sự (SHRM, CIDP), hỏi thêm các anh chị HRD mà mình có quen nữa. Được thầy giáo cũ nhận xét là ý đầy đủ và chi tiết thì cũng có thể coi như là một sự công nhận cho nỗ lực học hành của mình rồi ^^
Nhưng mà niềm vui tới đó thôi à, khó khăn ập tới rồi đây. Đầu tiên, cái tool được yêu cầu làm là Power BI, mà mình đã không xài đồ Windows từ lâu rồi -_- Nhưng thôi không sao, mình còn một cái máy Windows, lôi ra xài lại, cộng với học thêm trên LinkedIn Learning chắc không đến nỗi. Cái khó khăn thứ hai là làm Data model dạng star, trong khi cái file này thì mình nghĩ không có đủ dữ liệu để làm bảng DIM và FACT theo kiểu transactional như mình hay làm. Cái này thì chịu, đành đi hỏi thôi. Mình nhắn hỏi là, nếu không làm được data model thì làm dạng flat table được không; và có thể cho mình xin lời khuyên về việc build data model như thế nào với dữ liệu không có ngày tháng như vậy.
Lúc soạn mail, mình nghĩ tới mình của 7 năm trước và những bạn nhỏ mà mình đã hướng dẫn lúc đi làm. Hồi mới toanh đó mình hay ngại lắm, cái gì cũng cặm cụi làm mà không dám hỏi, cho tới khi trễ mất tiêu, sếp hỏi thì rối cả lên, đành nói là em không biết làm. Sếp căng thẳng vì thời gian đã gấp lại còn vừa phải làm việc của mình, vừa hướng dẫn cho mình. Mình không còn là con bé mới toanh đó nữa. Mình đã biết là lúc đi làm thì mình cũng không phải làm một mình, mà làm chung với một nhóm. Thảo luận, cập nhật tình hình cho nhau, cả những điều mình rõ và không rõ, sẽ giúp nhóm giải quyết vấn đề nhanh hơn.
Email đã gửi ra rồi, và mình lại cặm cụi tiếp đây 😉