10 năm đi làm thì có đến 5,5 năm mình mang chức danh Learning & Development Executive. Và trong chừng ấy thời gian, mình liên tục vật lộn với việc mô tả công việc của mình một cách chính xác cho những ai không làm trong lĩnh vực nhân sự. Với số đông, mình mô tả L&D trong công ty giống như phòng giáo vụ ở trường đại học; với những ai không quen với mô hình trường lớp, mình nói đơn giản rằng mình giống như trợ giảng. Nhưng dù là giáo vụ hay trợ giảng, hai từ này vẫn không bao quát hết những gì mình làm, vì mình làm mọi thứ để việc học diễn ra trong một tổ chức, chỉ là không đứng lớp mà thôi.
Rồi đến một ngày đầu năm 2022, mình đọc một cuốn sách của World Bank có tên The Art of Knowledge Exchange, và bắt gặp cụm từ learning broker (mình tạm dịch là “cò học”, lấy cảm hứng từ “cò đất, cò nhà”). Một từ thôi, nhưng nó gom hết những việc mình làm trong suốt những năm lăn lộn với Learning & Development (L&D). Đó là một aha moment! Mình khoái quá, viết hẳn một bài trên Facebook, được nhiều anh chị em chung nghề thương mến bình luận “cảm ơn con cò”, bởi cái từ đó nó đúng quá đi! Và cái tư duy “cò học” đó đã đem đến cho mình biết bao niềm vui, và hình thành cho mình một cách sống ngay cả khi mình không còn mang chức danh L&D nữa. Phiên bản cò học version 1.0 từ 2022 đến nay đã 3 năm và cũng có nhiều cập nhật, nên hôm nay mình viết vài dòng ở đây để ghi lại những điểm mới ở phiên bản 2.0 này.
1. Giả định về việc học
Việc học với mình, dựa trên một niềm tin mang tính nền tảng:
Mọi người, mọi thứ đều có thể trở thành phiên bản tốt hơn của chính họ.
Giả định này nghe có vẻ hiển nhiên, nhưng nó kéo theo rất nhiều câu hỏi:
- “Trở thành phiên bản tốt hơn” nghe thì hay, nhưng nếu không thay đổi thì sao? Nếu mình hài lòng với phiên bản hiện tại của chính mình, liệu còn cần học nữa không?
- Khi ta đòi hỏi một phiên bản tốt hơn, có phải ta đang không hài lòng với hiện tại? Mà tốt hơn là sao, có khi nào nghĩ tốt hơn mà hóa ra tệ hơn không?
- Và nếu thay đổi là cần thiết, vậy bao lâu thì nó mới xảy ra?
Hai câu đầu là định tính, mình băn khoăn nhưng chỉ để trong lòng. Câu cuối có thể định lượng, nên nó cũng là một mối trăn trở mà nhiều người chia sẻ được. Mình có một câu chuyện nhỏ kể bạn nghe chơi:
Mình từng làm một phân tích về tần suất sử dụng thư viện trong công ty. Một nghiên cứu nhỏ thôi, xuất phát từ tò mò nhiều hơn là từ một “điểm đau” thực sự (pain point). Nhưng mình vẫn ghi nhớ số liệu ấy trong đầu, bởi nó là một “điểm đau” thực sự. Hai năm sau, một thành viên Ban Giám đốc bất ngờ hỏi về nó. Mình có thể trả lời ngay lập tức, và khoảnh khắc đó, mình thấy thỏa mãn: “Mình đã sẵn sàng cho câu hỏi này từ lâu.” Nhưng đồng thời, cũng có chút hụt hẫng: “Tại sao phải mất tận 2 năm để có người đủ tầm ảnh hưởng quan tâm đến nó?“
Bạn nghĩ sao?
Việc học và việc cải tiến luôn là một quá trình dài. Đôi khi (và nhiều khi), kết quả không đến ngay lập tức. Đôi khi (và nhiều khi), ta phải chờ rất lâu để những nỗ lực của mình được chú ý. Nhưng 5,5 năm làm L&D hình thành cho mình thói quen học tập như tập thể dục, dù không thấy lợi ích ngay lập tức, nhưng giúp mình duy trì sức bền để chuẩn bị cho những điều sắp đến
(Xin thú thiệt là mình thích tập thể dục não, chứ thể dục tay chân mình vẫn là một con sâu lười :P)
2. Chuyển nghề không phải đổi chức danh, mà là đổi vấn đề
Tháng 3/2022, mình tìm ra một từ để mô tả công việc L&D, như một cách thật đẹp để đóng gói lại hành trình hơn nửa thập niên. Tháng 11/2022, mình chuyển sang một lĩnh vực mới, Data Analyst. Và tháng 3/2025, là Business Analyst.
Nhưng mình không chuyển nghề vì muốn làm điều gì khác biệt hoàn toàn (như nhiều bạn và anh chị cảm thán khi mình nói mình chuyển nghề: “Em bỏ nghề L&D à/ Em bỏ HR à”). Mình chỉ muốn giải quyết vấn đề ở một cấp độ khác: những vấn đề lớn hơn, đa dạng hơn, và có nhiều cơ hội nghề nghiệp hơn.
- Nếu trước đây mình phân tích nhu cầu học tập của nhân viên, thì bây giờ mình phân tích xu hướng vận hành và hiệu suất của tổ chức.
- Nếu trước đây mình tạo động lực học tập, thì bây giờ mình tạo động lực ra quyết định dựa trên dữ liệu.
- Nếu trước đây mình giúp một nhân viên hay một nhóm nhân viên học tốt hơn, thì bây giờ mình giúp một tổ chức học hỏi từ chính dữ liệu của họ.
Cốt lõi vẫn vậy: trao quyền ra quyết định, giúp những người ra quyết định tự tin hơn, giúp quá trình ra quyết định rõ ràng hơn.
3. Làm một người học trọn đời là làm gì?
Có một thời gian, cụm từ lifelong learner được truyền thông tung hô mạnh mẽ, như một chiến lược để thích ứng với những thay đổi trên thị trường lao động. Là một người làm đào tạo, mình rất thích khái niệm này.
Nhưng mình cũng nghĩ: Tại sao chỉ có “learner”? Liệu phong trào “tự lực” (self-help) có đang quá đề cao nỗ lực cá nhân mà bỏ qua yếu tố môi trường?
Nghĩ nhiều nhưng vẫn phải hành động. Với tư cách một cá nhân, mình có thể làm gì?
- Hiểu mình:
- Biết được mình có bao nhiêu nguồn lực, bao nhiêu mối ưu tiên.
- Biết giới hạn của mình: Mỗi ngày chỉ có 24 giờ, mỗi người chỉ có một cơ thể. Deadline nào cũng có thể dời, trừ deadline thực sự (mình lặp lại câu này rất nhiều lần). Thế nên phải học cách nói không, đừng để bản thân kiệt sức.
- Sống trong hiện tại:
- Nếu không thể dự đoán quá xa, ít nhất cũng nên biết hiện tại mình đang làm gì. Những tổ chức mình đang làm việc cùng cũng cần điều đó. Họ cần mô tả thế giới họ đang sống và việc họ đang làm được rõ ràng hơn, để tránh lặp lại những sai lầm hiển nhiên của quá khứ.
- Chuẩn bị cho tương lai
- Vẫn phải vui với hiện tại, nhưng ngay lúc vui nhất cũng phải dành một chút lắng lo về tương lai. Quan sát liên tục, bởi môi trường luôn thay đổi.
- Nếu không thể tạo ra cơ hội, mình vẫn phải chuẩn bị sẵn sàng để nắm bắt cơ hội khi nó đến. (Mình thích cuốn “Bí mật của may mắn” :D) Vì cả ngàn cơ hội lướt qua, nhưng ai đủ năng lực mới có thể nắm bắt.
- Dư thừa có thể là lãng phí, mà cũng có thể là dự phòng. Xây cái kho cả trăm công cụ có vẻ lãng phí, nhưng lúc cần có thể lôi ra được một cái mà xài đã là tốt rồi, còn hơn không có gì trong tay. Và biết đâu cái này không hiệu quả, mình có sẵn cái khác mà lôi ra xài. (Đâu phải tự nhiên mình có 2 tay 2 chân, 2 quả thận, 2 lá phổi?)
4. Chuyện của mình, bớt so với người
- Nếu hôm nay mình mệt quá, nghỉ một chút cũng không sao.
- Công thức thành công của người khác, chưa chắc đã áp lên mình được.
- Nhiều khi để cố gắng sống qua ngày thôi thì một người nào đó đã phải vận toàn lực của họ rồi. Không phải ai cũng có đủ nguồn lực để lo cho tương lai, nên đừng trách ai vì họ không thể làm thế này, thế nọ. (Bạn có thể đọc thêm các bài phản biện về thí nghiệm kẹo Marshmallow).
Mình hay tự an ủi rằng: “Ở quá khứ, mình đã ra những quyết định tốt nhất có thể tại thời điểm đó”. Vỗ vai mình một cái, tự khen mình, và bước tiếp.
Lần chuyển ngành đầu tiên thật đáng sợ. Từ L&D sang DA, mình mất 3 năm. Từ L&D sang BA, mình mất 5 năm, nhưng lần này đỡ đáng sợ hơn một chút, vì mình có vẻ đã biết quy trình rồi 😛 và từ DA sang BA mình chỉ mất có 2.5 năm thôi.
- Mình vẫn sợ mỗi lần phải học điều mới, nhưng không đông cứng nữa. Sợ thì vẫn sợ, học thì vẫn học thôi. Và trên con đường học tập đó có nhiều người đi cùng lắm.
- Thay đổi thì tất nhiên sẽ có hoảng loạn. Nhưng rồi mình sẽ quen.
- Bị tụt lại một chút cũng không sao, thế giới này đủ rộng để có chỗ cho tất cả.
Và dù có bao nhiêu băn khoăn, bao nhiêu dâu bể, chúng mình rồi cũng sẽ sống sót thôi.
Giang Nguyễn, 2025.03.13
Leave a Reply