Ba loại câu hỏi

Triết học là câu hỏi, nhưng không phải câu hỏi nào cũng là triết học.

Nhìn chung, trên đời có ba loại câu hỏi.

1. Câu hỏi đời thường

2. Câu hỏi khoa học

3. Câu hỏi triết học

Câu hỏi đời thường là những câu hỏi dễ trả lời và dễ thống nhất. Ví dụ: Ăn cơm chưa?, Mấy giờ rồi?

Câu hỏi khoa học là những câu hỏi khó, nhưng xác suất tìm ra câu trả lời lớn và có thể thống nhất được. Ví dụ: Tốc độ của ánh sáng là bao nhiêu? Trái đất hình cầu hay hình lập phương?

Câu hỏi triết học là những câu hỏi khó, mang tính cơ bản, nền tảng, quy định nhiều sự vật hiện tượng. Nó đụng chạm đến những vấn đề cơ bản của cuộc sống con người, không thể không tranh cãi, khó có giải pháp chung cuộc.

Có nhiều câu hỏi triết học khác nhau, tùy vào câu hỏi mà hình thành nên những bộ môn triết học khác nhau.

Ví dụ về các loại câu hỏi về cùng một lĩnh vực

1. Hỏi người qua đường: “Mấy giờ rồi?” => Câu hỏi đời thường

Hỏi tiếp: “Thời gian là gì?” => Câu hỏi triết học

2. Hỏi cô thu ngân: “Nãy giờ cô đếm được bao nhiêu tiền?” => Câu hỏi đời thường

Tiếp tục hỏi về vấn đề cơ bản hơn, đếm thì liên quan đến con số. Vậy con số là gì? Đây là câu hỏi khoa học. Nhà toán học sẽ giải đáp cho ta.

Cơ bản hơn nữa, con số dùng để đo đếm lượng (quantity). Vậy lượng là gì? Đây lại là câu hỏi triết học.

3. Trong buổi tiệc liên hoan cuối năm, hỏi sếp: “Chia cái bánh thế nào đây sếp?”. Đây là câu hỏi đời thường, nhưng hỏi tiếp: “Chia cái bánh thế nào cho công bằng?”, thì đây lại là câu hỏi triết học, vì nó đụng chạm đến một vấn đề cơ bản: “thế nào là công bằng?”

Bình Lợi, ngày 1.1.2016

(Bài giảng của thầy Bùi Văn Nam Sơn, Trà Giang ghi chép)

Tham khảo thêm: Học để hỏi, hỏi để trưởng thành ý thức và tư duy.

Nhà nghiên cứu triết học: Bùi Văn Nam Sơn – Tháng 4 năm 2016

—