GiangNguyen

Category: living

  • Học chậm #7: “tái cấu trúc” là gì và tại sao nó đáng sợ đến thế?

    Câu chuyện bắt đầu khi mình đọc được một bài viết trên trang chính phủ: https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/tiep-tuc-sap-xep-tinh-gon-to-chuc-bo-may-day-manh-thuc-hien-3-dot-pha-chien-luoc-119260111132156085.htm). Với dân làm Nhân sự, nghe tái cấu trúc/ tổ chức lại là mình cứng người rồi, và lần này khi đã không còn là người trong Nhân sự, mình nghĩ có lẽ đã đến lúc để mình áp dụng góc nhìn “người ngoài ngành” xem sao.

    Mình lên Google (không phải ChatGPT nhen), gõ “re-engineering”, và được gợi ý một từ khóa cụ thể hơn: “business process engineering”. Mình tiếp tục đọc về nó trong Wikipedia, để nắm được thông tin sơ lược là trào lưu này đã bắt đầu từ 1990s và tiếp tục tìm được một bài viết tổng hợp do bác Thomas Davenport viết năm 2007, với tiêu đề “Trào lưu đã lãng quên con người: https://web.archive.org/web/20071107044721/http://www.rotman.utoronto.ca/~evans/teach363/fastco/reengin.htm

    Sau khi đọc bài viết này, mình cảm thấy sao mà nó trúng quá đi. Những cơn hào hứng, nỗi buồn đau những ngày xưa ấy khi được gọi tên ra tuy không giải quyết được vấn đề ngay lập tức, nhưng ít nhất cho mình biết được có ai đó trên thế gian này cũng quan tâm đến chúng, như mình vậy. Và mình nhận ra, những lúc cảm thấy quá xá bất ổn với những từ ngữ đao to búa lớn bủa vây trên mạng, một cách cắt cơn stress của mình là google “buzzword X” + history + criticism. Mình muốn hiểu đến tận ngọn nguồn tại sao đứa con tinh thần ấy ra đời, nó đã lớn lên như thế nào, được “trọng dụng” và “lợi dụng” ra sao.

    Và mình cũng vui biết bao nhiêu khi stalk tác giả, và biết được hóa ra Thomas H Davenport chính là bác Tom Davenport mà mình đã follow từ hồi nảo nào vì bác có rất nhiều bài viết hay về data, analytics, knowledge management. Bài viết từ năm 2007 của bác khiến mình nhận ra thêm một yếu tố khác khiến mình thích đọc bác hơn: trên tất cả những thứ về business, hiệu suất, etc… thì yếu tố “con người” vẫn là niềm quan tâm lo lớn của bác. Ngay cả trong cuốn sách gần nhất về Agentic AI, bác cũng nhấn mạnh vai trò của “human in the loop”.

    Và không ngạc nhiên, xuất thân của bác chính là Sociology!

    Bác khiến mình tự tin hơn vào quyết định dẫn thân vào Sociology sắp tới.

    Và đó là câu chuyện trí tò mò đã kéo mình đi thật xa, và đưa mình trở lại, cho mình thêm niềm tin rằng con đường mình đang đi có vẻ cũng đã có người từng đi, và những mảnh ghép rời rạc mà mình đang có, đang từ từ ghép lại với nhau.

    Thật tuyệt!

    Giang Nguyễn, 20260112

  • Đương đầu với những điều thất vọng và vô nghĩa

    2025 là năm dọn dẹp, đập bỏ, cắt đứt. 2026 là năm xây dựng cái mới. Ít nhất với mình là vậy.

    Và có thể nói, điều khiến mình cay đắng nhất, buồn bã nhất, là “Cái đưa ta đến đây, chưa chắc đưa ta đến đó”.

    Ví dụ như chuyện xây nhà. Dù có kỹ sư trưởng công ty xây dựng vẽ kết cấu, 99 trang thuyết minh, đủ thứ simulation, cũng không bằng “cảm thấy” và “kinh nghiệm từ hồi mới đi làm kiếm tiền” của ba.

    Và mình nghĩ tới những vị sếp cỡ tuổi ba ở công ty.

    Thở dài.

    Tự chọn cho mình điểm mình chấp nhận được.

    Nhớ về những bài học đàm phán, về BATNA và Never split the difference.

    Chờ cho cơn bực tức lắng xuống.

    Chờ cho huyết áp lắng xuống.

    20260111

    Day 8

  • Reset Game – Quay lại một năm trước?

    Dạo gần đây mình quay lại chơi game Story of Seasons: Friends of Mineral Town. Đây là một tựa game rất cũ của Nintendo mà mình chơi bản giả lập trên máy tính từ những năm tháng còn học cấp 2. Lần này, mình chơi trên Nintendo Switch & mua game đàng hoàng (haha).

    Có một chức năng trong game này là Journal, để lưu lại một thời điểm nhất định trong game. Tụi mình dùng nó để lưu lại những thời điểm quyết định quan trọng, nhằm khám phá những kịch bản khác nhau của game này, và rèn kinh nghiệm để có thể chơi lại

    Có lẽ bởi vì ý tưởng chơi thử lấy kinh nghiệm – reset – chơi lại này khá là chấn động, nên mình và bạn nhà liên tục mơ những thứ có liên quan tới ý tưởng này. Một giấc mơ có bối cảnh như Inception, với nhiều tầng mơ trong mơ.

    Đỉnh điểm, hôm nay bạn nhà mình kể rằng bạn mơ thấy tụi mình quay trở lại đúng thời điểm này một năm trước, trong những ngày Sài Gòn phong tỏa. Tất cả dữ liệu đều y chang, trừ việc tụi mình có phần kí ức của thời gian đó đến một năm sau.

    Tụi mình ở phiên bản trong mơ, không sợ hãi. Tụi mình biết những ngày tháng chật vật đó rồi cũng sẽ qua. Cháu mình sẽ ra đời bình an, em gái mình vào đại học. Và mình thì, “lần này bạn đi vô mấy group Zalo canh mua đồ đi nha, tui không vô nữa đâu”.

    Tụi mình bật cười.

    (Một ngày nào đó năm 2022 😀 – và mình tìm được bài này năm 2025 lúc dọn dẹp WordPress 😉

  • Reset Game – Quay lại một năm trước?

    Dạo gần đây mình quay lại chơi game Story of Seasons: Friends of Mineral Town. Đây là một tựa game rất cũ của Nintendo mà mình chơi bản giả lập trên máy tính từ những năm tháng còn học cấp 2. Lần này, mình chơi trên Nintendo Switch & mua game đàng hoàng (haha).

    Có một chức năng trong game này là Journal, để lưu lại một thời điểm nhất định trong game. Tụi mình dùng nó để lưu lại những thời điểm quyết định quan trọng, nhằm khám phá những kịch bản khác nhau của game này, và rèn kinh nghiệm để có thể chơi lại

    Có lẽ bởi vì ý tưởng chơi thử lấy kinh nghiệm – reset – chơi lại này khá là chấn động, nên mình và bạn nhà liên tục mơ những thứ có liên quan tới ý tưởng này. Một giấc mơ có bối cảnh như Inception, với nhiều tầng mơ trong mơ.

    Đỉnh điểm, hôm nay bạn nhà mình kể rằng bạn mơ thấy tụi mình quay trở lại đúng thời điểm này một năm trước, trong những ngày Sài Gòn phong tỏa. Tất cả dữ liệu đều y chang, trừ việc tụi mình có phần kí ức của thời gian đó đến một năm sau.

    Tụi mình ở phiên bản trong mơ, không sợ hãi. Tụi mình biết những ngày tháng chật vật đó rồi cũng sẽ qua. Cháu mình sẽ ra đời bình an, em gái mình vào đại học. Và mình thì, “lần này bạn đi vô mấy group Zalo canh mua đồ đi nha, tui không vô nữa đâu”.

    Tụi mình bật cười.

    (Một ngày nào đó năm 2022 😀 – và mình tìm được bài này năm 2025 lúc dọn dẹp WordPress 😉

  • “Cuộc đời này có được mấy lần mười năm?”

    Và bài viết này, là cho Mười năm lần thứ ba (2015-2025)

    Năm 2025 đánh dấu 10 năm Giang sống cuộc đời của một người đi làm toàn thời gian, cũng là 10 năm Giang làm nghề Nhân sự. Tháng 3 này Giang sẽ bước sang một lĩnh vực mới (sẽ được kể sớm thôi), và có lẽ đây là lúc thích hợp để nhìn lại con đường sự nghiệp của mình một thập kỉ qua.

    Có một cái meme khá nổi tiếng về Plan và Reality như thế này:

    Ở năm 3 và năm 4 Đại học, mình bắt đầu hành trình tìm việc. Kinh nghiệm làm việc “trắng trơn”, mình chật vật với việc “chẳng có gì” để viết vào CV. Mình tham gia ứng tuyển vào những chương trình Quản trị viên tập sự (MT), với hi vọng mơ hồ rằng quá trình chọn lựa kéo dài và đa dạng hình thức sẽ giúp mình thể hiện được nhiều hơn. Mình không trở thành MT, nhưng recruitment board giới thiệu cho mình một vị trí khác trong lĩnh vực Nhân sự, đánh dấu bước chân đầu tiên với nghề.

    Ở lần tìm việc thứ 2 khi đã có 1.5 năm kinh nghiệm, mình vẫn loay hoay, nhưng lần này đã có người giúp mình cách kể về những thành tích mà mình đạt được. Quy trình tuyển dụng đơn giản một cách đáng ngạc nhiên, chỉ có một lần trò chuyện qua Facebook và một lần phỏng vấn với hiring manager. Mình được nhận, mà cũng không biết tại sao mình được nhận.

    Lần thứ ba, mình không tìm việc mà việc tìm đến. Một bạn TA (đồng nghiệp cũ) nhắn hỏi một vị trí bạn thấy phù hợp với mình. Mình (vẫn) không có kinh nghiệm trong công cụ được đề cập trong JD, nhưng mình đã chủ động gợi ý để các bạn cho mình bài test đánh giá. Bài test ấy, sau này mình được biết từ một người trong hiring board, là đã giúp mình trở nên nổi bật hơn cả về cách tiếp cận vấn đề và thái độ nghiêm túc với cơ hội này so với một ứng viên rất dày dặn kinh nghiệm khác.

    Lần thứ tư, gần đây nhất, một người anh đồng nghiệp giới thiệu một vị trí nội bộ. JD không rõ ràng lắm, và mình (vẫn) thiếu kinh nghiệm ở một mảng trong công việc đó, nhưng mình vẫn muốn thử. Người anh nói rằng mình chỉ cần tập trung vào bản thân, còn vị trí đó chấp nhận một bạn “fresh”.

    Và, mình đã kể câu chuyện của mình, cả công việc và ngoài công việc.

    Mình kể về sở thích của mình với truyện trinh thám, với Sherlock Holmes, và sự tò mò bất tận của mình. Mình kể về 10 năm làm dịch giả, như một cách để mình giữ bản thân được cập nhật với các thông tin mới trong nghề. Mình kể về quá trình mình nhận diện, tiếp cận và giải quyết những vấn đề ở đây, những thất bại, những cản trở, và mình đã giải quyết được phần nào, vẫn bế tắc với phần nào.

    Mình hỏi interviewer về những thái độ mà họ khuyến khích và không khuyến khích trong team. Về vấn đề mà họ đang cần giải quyết, về những điều khiến họ thấy khó khăn nhất ở cương vị hiện tại.

    Interviewer vòng trước trở thành mentor cho vòng sau, giới thiệu thêm tài liệu, giới thiệu người cho mình gặp, cho mình thêm thông tin, hướng dẫn, và rất nhiều động viên để mình mỗi lần trò chuyện lại thấy thoải mái thêm một chút, cởi mở hơn một chút.

    Bác interviewer vòng 1 đã giới thiệu mình với interviewer vòng 2 rằng, “she is the kind of person who will shakes every branch of the tree to find the answer”. Và bác đã chào mừng mình vào team: “Welcome, Giang Sherlock”. Mình cười, nói với bác rằng cùng lắm mình chỉ giống Kindaichi thôi 😀 Vì Kindaichi trẻ hơn và “junior” hơn.

    Đó cũng là khoảnh khắc mình nhận ra một thập kỉ đã qua, đứa trẻ tò mò trong mình cuối cùng cũng đã có được sự tự tin bước ra chào thế giới.

    Ở chặng đường mới này, mình mang thêm một căn tính mới, mình đặt tên bạn ấy là Lamy, “sparkling shiny”, và cũng mang âm hưởng của màu xanh lam mà mình yêu thích. Giang Nguyễn vẫn ở đây, không hề mất đi, và Lamy sẽ cùng bạn ấy tiếp tục trên chặng đường sắp tới.

    Chào bạn, Lamy.

    2025.02.22

  • Học chậm #4 Con người mà tôi đã không trở thành

    Năm 2025 đánh dấu 10 năm Giang bước chân vào thế giới công sở, nhanh như một cái chớp mắt. Đã tới cái lúc mà Giang bắt đầu được các bạn nhỏ nhắn hỏi về sự nghiệp, rằng em nên đi làm ở đâu, nhận việc nào, học cái gì. Giang không thể tự tin mà khuyên nhủ các bạn như anh họ Giang đã khuyên nhủ Giang ngày đó, bởi thế giới đang thay đổi quá nhanh và sự khác biệt giữa các thế hệ đang lớn hơn bao giờ hết, nên những kinh nghiệm của Giang hay của những người lớn có thể không còn phù hợp nữa. Nhưng nếu các bạn cần, thì đây là vài ghi chú của mình, hãy đọc và thật cẩn trọng kiểm chứng chúng nha.

    1. Luôn có khoảng cách giữa kì vọng và thực tế. Và chúng ta không thể quay ngược thời gian, những thứ bạn ra quyết định ĐÃ LÀ TỐT NHẤT VÀO LÚC ĐÓ với những thông tin mà bạn có thể tiếp cận được và khả năng phân tích, ra quyết định của bạn vào lúc đó. Cái ta có thể làm lúc này, là học cách ra quyết định tốt hơn, dựa vào mình và dựa vào người thông qua sự phối hợp nhuần nhuyễn giữa dữ liệu và chuyên gia.
    2. Ta có thể không trở thành phiên bản mình mong muốn. Không có ước mơ, không biết mình muốn gì, tới chừng này tuổi vẫn không đạt được những thứ mình từng mơ. Mà ngừng lại chút xem, chúng ta sống trong đời thực chứ không phải trong mơ mà? Sự nghiệp đâu có nhất thiết phải trùng với ước mơ?
    3. Khi rời bỏ một công việc, một sự nghiệp đã xây dựng bao năm, không hẳn là bạn bắt đầu lại từ đầu. Những thứ bạn đã mang theo, đã gây dựng có thể trở thành tảng đá xây cầu hay chắn đường, còn tùy vào con đường bạn đi.
    4. Sẽ có những lúc mình không thích đi làm, y như ngày xưa mình không ưa đi học. Sẽ có những lúc phải cắn răng làm việc mình không thích để có tiền ăn. Ít nhất nhớ để dành một ít đảm bảo mình không đói bụng, thì mới có sức mà mơ.
    5. Hãy cẩn thận với những điều bạn mơ ước. Như đồ ăn, có những món ăn một chút thì ngon, ăn hàng ngày sẽ là một sự tra tấn.

    Trong mười năm làm người lớn, Giang đã không trở thành bác sĩ, vốn là ước mơ từ hồi 7 tuổi tới 15 tuổi. Giang không trở thành dịch giả/ biên tập viên như giấc mơ năm 21. Giang cũng không trở thành team lead như đã thỏ thẻ với sếp năm 22 tuổi.

    Vậy, Giang đã trở thành ai?

    Qua mười năm, Giang từ một người 22 tuổi thành một người 32 tuổi. Giang cười nhiều hơn, kemeno nhiều hơn, ở trong một ngôi nhà không còn sợ tốc mái mỗi khi gió lớn, đọc nhiều sách hay, gặp nhiều người thú vị, và vẫn băn khoăn về chuyện ngày mai ăn gì.

    Giang đã trả nợ xong cho gia đình, chuyển việc 2 lần, có bạn chung nhà, dịch bài 10 năm cho phantichkinhte123.com, góp bài vào 2 quyển sách đã xuất bản, biên tập 1 quyển, 1 quyển dịch sắp in, học về tâm lý, học về lịch sử, quay lại học tiếng Đức và tiếng Pháp. Và điều quan trọng nhất đến lúc này, là chấp nhận bản thân là một người bình thường, xem điều đó như một đặc ân thay vì một lời nguyền. Cảm ơn bản thân tuổi 22 đã không bỏ cuộc, cảm ơn đã chuẩn bị thật tốt cho mình ở 10 năm sau.

    Năm 2025 này, lại tiếp tục tận hưởng mỗi ngày qua nhé, Giang ơi.

    Giang Nguyễn

    2/2/2025

  • Học chậm #4 Con người mà tôi đã không trở thành

    Năm 2025 đánh dấu 10 năm Giang bước chân vào thế giới công sở, nhanh như một cái chớp mắt. Đã tới cái lúc mà Giang bắt đầu được các bạn nhỏ nhắn hỏi về sự nghiệp, rằng em nên đi làm ở đâu, nhận việc nào, học cái gì. Giang không thể tự tin mà khuyên nhủ các bạn như anh họ Giang đã khuyên nhủ Giang ngày đó, bởi thế giới đang thay đổi quá nhanh và sự khác biệt giữa các thế hệ đang lớn hơn bao giờ hết, nên những kinh nghiệm của Giang hay của những người lớn có thể không còn phù hợp nữa. Nhưng nếu các bạn cần, thì đây là vài ghi chú của mình, hãy đọc và thật cẩn trọng kiểm chứng chúng nha.

    1. Luôn có khoảng cách giữa kì vọng và thực tế. Và chúng ta không thể quay ngược thời gian, những thứ bạn ra quyết định ĐÃ LÀ TỐT NHẤT VÀO LÚC ĐÓ với những thông tin mà bạn có thể tiếp cận được và khả năng phân tích, ra quyết định của bạn vào lúc đó. Cái ta có thể làm lúc này, là học cách ra quyết định tốt hơn, dựa vào mình và dựa vào người thông qua sự phối hợp nhuần nhuyễn giữa dữ liệu và chuyên gia.
    2. Ta có thể không trở thành phiên bản mình mong muốn. Không có ước mơ, không biết mình muốn gì, tới chừng này tuổi vẫn không đạt được những thứ mình từng mơ. Mà ngừng lại chút xem, chúng ta sống trong đời thực chứ không phải trong mơ mà? Sự nghiệp đâu có nhất thiết phải trùng với ước mơ?
    3. Khi rời bỏ một công việc, một sự nghiệp đã xây dựng bao năm, không hẳn là bạn bắt đầu lại từ đầu. Những thứ bạn đã mang theo, đã gây dựng có thể trở thành tảng đá xây cầu hay chắn đường, còn tùy vào con đường bạn đi.
    4. Sẽ có những lúc mình không thích đi làm, y như ngày xưa mình không ưa đi học. Sẽ có những lúc phải cắn răng làm việc mình không thích để có tiền ăn. Ít nhất nhớ để dành một ít đảm bảo mình không đói bụng, thì mới có sức mà mơ.
    5. Hãy cẩn thận với những điều bạn mơ ước. Như đồ ăn, có những món ăn một chút thì ngon, ăn hàng ngày sẽ là một sự tra tấn.

    Trong mười năm làm người lớn, Giang đã không trở thành bác sĩ, vốn là ước mơ từ hồi 7 tuổi tới 15 tuổi. Giang không trở thành dịch giả/ biên tập viên như giấc mơ năm 21. Giang cũng không trở thành team lead như đã thỏ thẻ với sếp năm 22 tuổi.

    Vậy, Giang đã trở thành ai?

    Qua mười năm, Giang từ một người 22 tuổi thành một người 32 tuổi. Giang cười nhiều hơn, kemeno nhiều hơn, ở trong một ngôi nhà không còn sợ tốc mái mỗi khi gió lớn, đọc nhiều sách hay, gặp nhiều người thú vị, và vẫn băn khoăn về chuyện ngày mai ăn gì.

    Giang đã trả nợ xong cho gia đình, chuyển việc 2 lần, có bạn chung nhà, dịch bài 10 năm cho phantichkinhte123.com, góp bài vào 2 quyển sách đã xuất bản, biên tập 1 quyển, 1 quyển dịch sắp in, học về tâm lý, học về lịch sử, quay lại học tiếng Đức và tiếng Pháp. Và điều quan trọng nhất đến lúc này, là chấp nhận bản thân là một người bình thường, xem điều đó như một đặc ân thay vì một lời nguyền. Cảm ơn bản thân tuổi 22 đã không bỏ cuộc, cảm ơn đã chuẩn bị thật tốt cho mình ở 10 năm sau.

    Năm 2025 này, lại tiếp tục tận hưởng mỗi ngày qua nhé, Giang ơi.

    Giang Nguyễn

    2/2/2025

  • Sự zô tree dẫn ta đi xa

    Mùa hè này mình cùng gia đình đi du lịch Krungthep Mahanakhon. Đi cùng là hai đứa em đang tuổi đôi mươi, sự vô tri khủng khiếp của tụi nó khiến mình mắc cười và cũng khiến mình bồi hồi. Mình nhận ra:

    1. Vô tri khiến người ta dám thử và có thêm nhiều trải nghiệm. Mình thì rất sợ tốc độ bàn thờ của Grab Bike và Tuk Tuk của Thái, còn tụi nhỏ thì tranh thủ lúc mình nghỉ mệt thử hết, thậm chí còn rủ nhau đua xem Grab của ai đến nơi sau thì đứa đó phải mua nước cho đứa còn lại. Tụi nó kể với gương mặt hồng lên vì phấn khích! Tụi nhỏ còn mua mì, trứng, coke, tổ chức ăn đêm, khiến người mẹ ngại ăn đêm như mẹ mình cũng hào hứng tham gia. Nếu chỉ có mình, chắc mình không nghĩ tới những hoạt động gắn kết gia đình nho nhỏ vui vui như vậy.
    2. Vô tri khiến tụi nhỏ bị sai đôi khi, nhưng hậu quả không quá tệ như mình tưởng tượng. Tụi nhỏ tự đi tàu điện, xuống trạm sớm, xuống lố trạm… nhưng cuối cùng cũng về nhà bình an. Qua đó mình hiểu được những cách xử lý các tình huống đó trong thiết kế vận hành tàu điện, ví dụ như trả thêm tiền nếu xuống quá trạm, hoặc mua vé lại. Mình cũng thấy tụi nhỏ lanh lẹ, biết hỏi thăm, biết linh động phương tiện di chuyển. Nỗi lo đã nhẹ bớt, nên lần sau chắc sẽ tự tin giao cho tụi nhỏ thêm nhiều việc khác.
    3. Vô tri là điều tụi nhỏ dám làm, dám thử, mà sao ngày xưa mình không dám? Mình cứ tự hỏi hoài câu hỏi đó, và tự nhủ, có lẽ vì tụi nhỏ đã ở vạch đích mà mình mơ ước khi xưa. Khi còn học đại học, nhà còn mang nợ, tiền cơm tiền trọ phải tính từng đồng, mình không dám xuống sai bus, không dám đi xe ôm, nhưng tụi nhỏ có thể. Mình thấy vui vì mình đã ở vị thế tốt hơn, làm chỗ dựa tốt hơn cho tụi nhỏ. Mặt khác, mình cũng học tụi nhỏ một điều, là mình có thể thử và sai, bởi mình có nhiều nguồn lực hơn để làm lại, sửa lại.

    Hồi lâu, có người nói với mình rằng “lòng can đảm dẫn ta đi xa”, nhưng nay nhìn hai đứa em, mình muốn bổ sung thêm rằng để bắt đầu chuyến đi xa ấy, có lẽ cần thêm sự “vô tri”, với nghĩa là sự ngây thơ và lòng háo hức dấn thân, như lá The Fool của bộ Tarot. Còn sự can đảm, có lẽ là thứ có được sau khi đã vấp váp và mất mát nhưng vẫn có thể vượt qua và tiếp tục hành trình.

    Vậy là kì nghỉ lễ cuối cùng của năm 2024 đã đi qua. Và, mình lại tiếp tục “chiến đấu với tư bản”, kiếm tiền cho cuộc đi chơi tiếp theo.

    20240409

    Giang Nguyễn

  • 20240404 Mình nói gì khi học cùng mẹ cha?

    Khi mình còn nhỏ, và ngay cả bây giờ, câu cửa miệng của mẹ là “làm cái đó coi chừng…”. Nó là cách mẹ bảo vệ mình khỏi những thứ mà mẹ nghĩ là nguy hiểm, như tai nạn, như sự khác người, sự dèm pha của người đời, như nước sôi, mụn nhọt, bệnh tật, vân vân và mây mây. Thế giới này đầy rẫy hiểm nguy trong mắt mẹ, mẹ chỉ muốn mãi ôm tụi mình trong tay.

    Năm 2006-2007 khi ba mua cho chiếc máy tính đầu tiên và nối mạng, ba mẹ nói “lên mạng không được chat lung tung với người lạ, coi chừng bị lừa”. Mình vẫn chat với người lạ, có bạn trở thành bạn thân thiết cả mười mấy năm nay, dĩ nhiên là không nói cho ba mẹ biết. Không gian mạng khi ấy là một chốn an toàn để né khỏi những ánh mắt dò xét của phụ huynh, và mình tận hưởng nó lắm lắm.

    Rồi lại hơn mười năm nữa qua đi và mình trở thành người lớn. Việc lên mạng giờ đã đơn giản đến mức chỉ cần mở một chiếc điện thoại và nhấn vào một cái nút. Mẹ cũng đã có tài khoản Facebook, và mình trở thành “Bạn bè” với mẹ. Giờ đây thì mình trở thành người nói “coi chừng…”

    Mẹ ơi, lên mạng đừng nói chuyện với người lạ coi chừng bị người ta lừa. Coi chừng, đừng nhấn vô mấy cái đường dẫn bậy bạ, mất tài khoản như chơi. Đừng nhấn vô quảng cáo. Đừng đừng và đừng.

    Rồi mình nhận ra mình trở thành phiên bản bất lực của mẹ ngày xưa. Mẹ đang làm gì đó ở một nơi mà mình không biết, mà cái thế giới đó, mình lăn lộn trong đó trước mẹ cả chục năm, mình rành nó hơn mẹ chớ! Nhưng mình làm được gì khi mình ở cách mẹ 200 cây số, và mẹ thì chẳng biết chia sẻ màn hình để mình hướng dẫn từ xa cho mẹ.

    Lần này mẹ xuống Sài Gòn khám bệnh hai ngày, mình sau nhiều chần chừ đã ngỏ lời để mẹ cho mình hướng dẫn mẹ dùng điện thoại thông minh cho an toàn (theo chuẩn của mình).

    Buổi đầu tiên, mình bất ngờ khi được biết mẹ ngoài những thứ mình thấy mẹ thường làm (chụp ảnh, lướt Facebook, chat với con, coi Youtube, đọc Báo Mới), hóa ra mẹ đã biết viết vào app Ghi chú, dùng nó để ghi đơn đặt hàng và ghi sổ nợ, dù lẫn lộn file và folder. Với một chút so sánh về sổ giấy và sổ điện tử, mẹ nắm bắt rất nhanh. Mẹ có một niềm háo hức được ứng dụng cái máy nho nhỏ trong tay, chứ không phải khư khư quyển sổ như hình ảnh mình thường thấy.

    Buổi thứ hai, mình giới thiệu mẹ học tiếng Anh bằng ứng dụng Duolingo. Mẹ vẫn còn nhớ được một số từ đơn giản, và nói thêm là hồi lớp Ba anh Hai đã dạy mẹ. Lại là một điều bất ngờ khác! Hóa ra, anh Hai mình đã được tiếp cận tiếng Anh từ sớm ở trường tiểu học, dù lớp tiếng Anh đó bị gián đoạn do không tìm được giáo viên (năm 1996-97, Bảo Lộc vẫn là một vùng núi hẻo lánh). Mình mang ơn điều đó, vì như một sự tiếp nối, ba cũng đã cho mình đi học tiếng Anh từ lớp Ba dù trường tiểu học của mình không dạy, tạo cho mình lợi thế cạnh tranh rất lớn so với bạn bè từ đó và mãi sau này. Mẹ nói mẹ có bảo dì học tiếng Anh, vì con dì lấy một người nước ngoài và cháu dì thì nói tiếng Anh ở nhà mà lắm khi dì cũng chẳng hiểu. Mình nói, nếu mẹ có thể hiểu một chút xíu tiếng Anh, việc đi nước ngoài sẽ dễ chịu hơn rất nhiều. Mẹ nghe vậy thì háo hức lắm 😀

    Hôm nọ, trong một cuộc trò chuyện về tình hình ứng dụng AI, mình đã nói với bạn mình rằng mình đang phải áp dụng parental control với tài khoản Youtube của mẹ, để tránh mẹ bị gợi ý những thông tin sai lệch. Tụi mình cười ồ, nhưng ngay sau đó, mình cảm thấy buồn, vì tuy chẳng làm gì, mẹ vẫn bị làn sóng công nghệ này ảnh hưởng rất lớn, mà mình thì lại chẳng ở đủ gần để đồng hành cùng mẹ trên thế giới mạng. Nhưng cũng như mình ngày xưa, mẹ đã học cách xoay sở và tự bảo vệ bản thân ở đó. Cái mình có thể làm, là bớt dọa mẹ bằng “coi chừng” và cho mẹ sự tự tin rằng “sai cũng được, tụi con ở đây sửa lỗi cùng mẹ”.

    Giang Nguyễn

    20240404

  • Làm vườn nửa mùa

    Người ta nói có thể đưa con khỉ ra khỏi cánh rừng, nhưng không thể đưa cánh rừng ra khỏi con khỉ. Bạn Giang, với tư cách là một homo sapiens – vượn trần trụi, cũng loay hoay với việc sống trong vườn thú người và tìm cách đưa cánh rừng xa xôi đâu đó ở gần mình bất cứ khi nào có thể. Có thể vì cánh rừng vẫn ở đâu đó trong mơ, được cài đặt thành một biểu tượng cho những điều chưa biết tới và cần khám phá.

    Mình nhớ giữa những ngày hoang mang với cảm giác vô dụng ngập tràn, mình đã trồng một cây mồng tơi trong ly giấy, với niềm an ủi rằng ít nhất mình còn có ích bằng cách cung cấp CO2 cho nó quang hợp. Mình tưới tắm cho những cái cây không phải của mình, cả ở công ty và ở nhà. Đến khi mình có một chiếc loggia ở chung cư, mình đã không thể kìm được niềm háo hức đi mua chậu mua cây, tưới nước bón phân, nhìn tụi nó lớn lên.

    Những cái cây thành phố, co cụm trong những trong chiếc chậu thiếu đất và không gian thiếu nắng, cạnh tranh ánh sáng với quần áo đang phơi, được tưới bằng những giọt nước máy trong vắt nhiều khi còn nồng mùi clo, èo uột trong mớ phân bón hóa học. Có ông anh nhà trên tầng cao có sân thượng, đầu tư hẳn một vườn rau cho con gái. Một tháng 500 ngàn tiền nước, trồng 4 tháng được 4 trái bầu. 500 ngàn một trái, còn mắc hơn rau hữu cơ loại mắc nhất. Ổng kể vậy, mình chỉ cười.

    Bởi, biết tính toán làm sao cái giá của cảm giác mà cây cỏ mang lại giữa những bức tường bê tông này. Cảm giác mình gìn giữ một chút xíu màu xanh, dù là bé nhỏ. Cảm giác, dù không tuân theo lịch trình của nhà nước và ai đó đề ra, kiểu khuyến khích đẻ trước 30 tuổi, nhưng mình vẫn đang chăm sóc cho cái gì đó ngoài bản thân mình. Thị trường indoor plant lớn mạnh, thị trường pet caring services lớn mạnh, như một chỉ dấu cho việc “đám trẻ bây giờ” đâu có vô trách nhiệm khi chọn không sinh con hay trì hoãn sinh con, nhưng nhu cầu chăm sóc đã được chuyển thành một hình thức khác.

    Mà indoor plant với pet còn tốn công chăm kha khá, hổng ấy mình chuyển xuống nuôi chó đá hay bắp cải luôn ha? Chi phí vận hành đỡ tốn hơn nhiều á.

    20240316

    Giang Nguyễn