Tại sao tôi ngừng nói “cố lên”?

Tôi đã nhận được nhiều lời động viên “cố lên” và cũng không ít lần nói với người khác rằng hãy “cố lên”. Nhưng từ vài năm trở lại đây, tôi đã ngừng nói hai chữ đó (hoặc ít nhất là giảm bớt). Lý do tại sao, tôi sẽ giải thích ở dưới đây.

Là một người trải qua một số chuyện không được dễ chịu lắm trong đời, người khác thường xuyên nói với tôi: “Cố lên”. Từ khi tôi còn rất bé, mãi cho đến tận bây giờ. Cố vượt qua nỗi đau. Cố vượt qua mất mát. Cố gắng làm quen môi trường, thích nghi với người khác. Cố gắng học và làm việc. Cố gắng. Cố gắng. Cố gắng.

Ban đầu tôi vui vẻ chấp nhận những lời nói đó, coi chúng như động lực. Cố gắng không khóc khi đau buồn, cố vui vẻ nói chuyện với người khác dù không thích, cố học và làm nhiều thật nhiều, cố mở mắt làm việc dù rất buồn ngủ…

Cho đến khi sức khỏe suy kiệt, tinh thần mệt mỏi, chất lượng học tập, làm việc đều đi xuống, tôi mới cảm thấy có gì đó không ổn ở hai chữ “cố lên”.

Một mặt, chúng là động lực. Mặt khác, chúng tạo thêm gánh nặng trên vai tôi. Tôi ở trong tình thế bị ép phải làm nhiều hơn sức lực mình có, không có cả thời gian để phục hồi và tái tạo. Tôi làm đến 110, 120% sức lực, nên khi có công việc mới hay có kế hoạch làm gì đó để phát triển bản thân, tôi không còn chỗ trống về thời gian và năng lượng để đầu tư vào đó. Nói một cách hình tượng, tôi đang tự ăn thịt chính mình.

Tôi rất cảm ơn sếp mình, người đã luôn nói rằng “Em hãy lên kế hoạch làm việc sao cho chỉ dùng 80% sức lực hiện có của em thôi, để khi có việc bất ngờ em còn có khả năng xoay sở được. Nếu em dùng 100%, hay tệ hơn là 110%, em sẽ mau chóng kiệt sức. Công ty cần người làm việc lâu dài, em hãy nhớ điều đó.” Câu nói đó giúp tôi giải tỏa suy nghĩ “Làm việc mà không cố gắng là không có đạo đức nghề nghiệp” đã ăn vào máu lâu nay. Tôi hiểu được rằng, ngay cả khi xem mình là công cụ, thì công cụ đó cũng cần được bảo trì bảo dưỡng thì mới có thể dùng tốt và lâu dài; huống chi tôi còn là một con người, vậy thì tại sao tôi cứ “cố” vắt kiệt sức mình ra như vậy?

Tôi cũng nhìn nhận lại cách mình động viên người khác “cố lên”. Thực ra khi nói “cố lên”, dường như đó chỉ là một câu xã giao, chứ thực ra tôi chẳng làm được gì cho họ. Tôi còn gián tiếp nói với họ “anh chị cố gắng chưa đủ chăng?”, qua đó đặt thêm cho họ một gánh nặng nữa. Vậy thì tôi có kéo họ lên đâu, tôi đang đẩy họ xuống sâu hơn vào vực thẳm.

Khi tìm cách không nói “cố lên”, tôi nhận ra mình chẳng cần phải đặt mình vào thế khó của một người phải chịu trách nhiệm đưa cho người kia một lời khuyên, một lời an ủi hay động viên, hay một lời hứa hẹn. Sau khi nghe đối phương nói về điều họ đang gặp phải, tôi hỏi rất thẳng thắn: “Anh/ chị cần gì ở tôi khi nói với tôi điều này?”, qua đó vạch rõ mục tiêu và phạm vi trao đổi. Rất nhiều khi, điều người kia cần chỉ là một “nhẫn thạch” để nghe họ bộc bạch nỗi lòng, chỉ nghe mà không phán xét. Đôi khi họ cần sự định hướng, nếu việc đó trong tầm hiểu biết của tôi, tôi sẽ rất vui lòng đưa cho họ vài công cụ, phương pháp mà tôi biết để họ tham khảo, nhằm tự đưa ra quyết định. Nếu không, tôi chỉ nói đơn giản: “Việc này vượt ngoài tầm hiểu biết của tôi”.

Tóm lại,

1. “Cố lên” là cách vắt kiệt sức. Làm vừa đủ thôi, còn chừa khoảng nghỉ để phục hồi và năng lượng để phát triển nữa. BIẾT ĐỦ rất quan trọng.
2. Nói “cố lên” với người khác là đặt thêm gánh nặng cho họ. VIỆC AI NẤY LÀM, họ không nhờ thì đừng có lon ton mà khuyên với bảo. Nếu họ có nhờ thì giúp trong khả năng của mình, không ai trách mình được khi việc đó quá khả năng của mình.

Trà Giang, 9/9/2017