Category: Uncategorized

Các bài đã đọc

Welcome to WordPress. This is your first post. Edit or delete it, then start writing!

Tóm tắt: Agile, Scrum, software, dystopia, working mom, language learning

1. Agile & Scrum?

Hỏi: Agile và Scrum giải quyết vấn đề gì?

Đáp: Agile ra đời để tăng tính linh hoạt trong phát triển phần mềm, giúp phản hồi nhanh với thay đổi và cung cấp giá trị sớm hơn so với Waterfall. Scrum cụ thể hóa Agile bằng cách tổ chức công việc theo các chu kỳ ngắn (Sprint), tạo sự minh bạch và cải thiện hợp tác nhóm. Cả hai đều giúp giảm rủi ro và tối ưu hóa kết quả trong môi trường không ngừng thay đổi.

Từ vựng mở rộng:

• Software Development Life Cycle:
  • Khái niệm SDLC hình thành vào thập niên 1960-70 nhằm giải quyết sự phức tạp ngày càng tăng trong phát triển phần mềm, đặc biệt sau khủng hoảng phần mềm. Nó cung cấp một khung lý thuyết với các giai đoạn rõ ràng như yêu cầu, thiết kế, phát triển và bảo trì để đảm bảo chất lượng và quản lý chi phí. Mô hình Waterfall là một trong những cách triển khai đầu tiên của SDLC.
• Waterfall (được Winston W. Royce trình bày năm 1970) là một trong những mô hình SDLC đầu tiên, nhấn mạnh quy trình phát triển theo từng bước rõ ràng.
• Software crisis (1960s)
  • Thuật ngữ này được đặt ra vào cuối thập niên 1960, khi các dự án phần mềm liên tục thất bại do không đáp ứng được tiến độ, ngân sách hoặc chất lượng mong đợi.
  • Trước 1960, phần mềm tồn tại nhưng không được xem là một sản phẩm có “vòng đời” cần quản lý chặt chẽ. Phần mềm lúc đó chủ yếu phục vụ mục đích cụ thể, nhỏ lẻ, và không có sự phân biệt rõ ràng giữa phát triển, thử nghiệm, và bảo trì. Chính sự gia tăng về quy mô và chi phí của phần mềm vào thập niên 1960-70 đã dẫn đến nhu cầu quản lý vòng đời phát triển phần mềm, đặt nền móng cho SDLC và các phương pháp phát triển hiện đại như Agile và Scrum.

Nguồn ảnh: https://www.geeksforgeeks.org/software-engineering-software-crisis/

PMBOK Handy Guide: https://www.eyapro.com/project-management/pmbok-7th-handy-guide

2. Career and Family

Tuần này Giang đã dịch xong chương 1 của cuốn Career and Family. Thú vị nhưng hơi nặng nề. Giang sẽ trích dẫn vào tuần sau nhe.

3. Danh sách từ vựng “đầu tiên” khi học bất kì một ngôn ngữ mới?

Gần đây Giang đang quay lại việc học ngoại ngữ (tiếng Nhật và tiếng Đức). Câu hỏi Giang đặt ra là, liệu có chăng một danh sách các từ thông dụng phổ biến ở hầu hết các ngôn ngữ, để người học có thể bắt đầu? Sau đây là các danh sách mà Giang tìm được:

• First 625 Words (Gabriel Wyner): 625 từ, tập trung vào những từ cụ thể, dễ hình dung, phù hợp cho người mới bắt đầu, có 2 phiên bản xếp theo alphabet hoặc theo chủ đề; nhưng thiếu cơ sở khoa học, không phản ánh tần suất sử dụng thực tế.
• Swadesh List: gồm 100 hoặc 207 từ, phù hợp để so sánh ngôn ngữ học lịch sử, nhưng không thực tế cho giao tiếp hàng ngày.
• New General Service List (NGSL): 2818 từ hiện đại trong tiếng Anh
• Academic Word List (AWL): 570 word families, tập trung vào ngữ cảnh học thuật, không phù hợp để giao tiếp cơ bản.
• COCA Frequency List: Phản ánh ngôn ngữ hiện đại, dựa trên corpus lớn, và (vẫn) chỉ áp dụng cho tiếng Anh Mỹ.

Với nhu cầu của bản thân, Giang sẽ bắt đầu với First 625 words để có cảm hứng, đọc hiểu được một số meme và truyện tranh, kế đó Giang sẽ chuyển qua NGSL để giao tiếp cơ bản, và sau đó là AWL để có thể đọc sách non-fiction và xem phim tài liệu. Nhân đây Giang cũng mới kiếm ra cái tool này thể hiện mối liên hệ giữa các từ như một cái map, mời bạn coi chơi: https://wordmapdictionary.com/

Tuần này Giang đã coi và đọc:

Phim:

1. When the phone rings: 4.5 sao, chủ đề tưởng tổng tài 3 xu mất não nhưng mà càng coi càng thấy biên kịch làm tốt phần xây dựng nhân vật và truyền tải nhiều thông điệp hữu ích
2. Upstream: 5 sao, vừa coi vừa rớt nước mắt, chủ đề nặng nề và thực tế

Sách (chưa đọc xong cuốn nào hết trơn…)

1. Từ xác định đến bất định
2. Lịch sử vú
3. Lịch sử vợ
4. Về bản tính người

Sách chờ đọc:

1. Big Fat Notebook: Computer Science and Coding
2. Origami Việt Nam chuyện của giấy: mua vì nhớ ông anh Hai của mình quá xá https://origami.vn/

Một tuần mới lại đến. Chúc tụi mình nhiều nhiều sức khỏe nha

Giang Nguyen, 2025.01.05

Tối thứ sáu, 15/12 vừa rồi, mình đi coi “The boy and the heron”. Trong lúc chờ phim chiếu, mình “khai dao” cây dao trổ vừa mới được bạn tặng, thực hành một môn nghệ thuật của Nhật mà mình bỏ đã lâu là kirigami – nghệ thuật cắt giấy, để cắt một tờ poster thành một tấm thiệp xinh. Thế nên mình nghĩ như một sự sắp đặt, khi trong phim có một nhân vật tên là “Kiriko”, đóng vai trò khá lớn trong hành trình phát triển của nhân vật chính Mahito. Vậy thì, mình sẽ thử đưa ra góc nhìn về phim dưới góc độ “vết cắt” nhé?

Bộ phim có thể xem như hành trình chịu tang và xả tang của cậu thiếu niên Mahito (Hán tự: Chân Nhân). Bộ phim bắt đầu bằng cảnh cậu mất mẹ trong một cơn hỏa hoạn do bom đạn chiến tranh. Chuỗi mất mát nối dài thêm khi cậu mất kết nối với cha khi ông lập gia đình mới, rồi cậu bị bứng khỏi nơi mà cậu quen sinh sống và học tập là Tokyo, để về một nơi hoàn toàn xa lạ ở vùng quê, với người dì ruột nhưng nay đã ở vai trò mới – mẹ kế của cậu. Cậu chìm trong nỗi đau, chối bỏ việc xây dựng những kết nối mới, dấn thân vào một cuộc phiêu lưu từ tiếng gọi của con chim diệc xanh, và từ đó tìm được sự hòa giải và kết nối, và trở về nơi cũ nhưng đã trở thành một con người mới, trưởng thành hơn.

1. Vết cắt thứ nhất: vết sẹo trên đầu

Vết thương lòng đầu tiên mà Mahito phải nhận là chứng kiến mẹ mình ra đi, và vị trí của cậu trong lòng cha bị lung lay khi ông có vợ mới, chính là dì Natsuko – em ruột của mẹ cậu, và còn sắp có thêm một đứa con khác. Việc có thêm em và phát hiện mình không còn là cái rốn vũ trụ của cha mẹ đã đủ khiến một đứa trẻ bị sốc, huống chi đứa em này lại không phải là do mẹ ruột của mình sinh ra. Cậu còn phải đối mặt với sự ghen ghét và bắt nạt từ các bạn ở trường (mà nguyên nhân chính có lẽ từ sự phô trương của ông bố, nhằm tạo ấn tượng). Đối diện với chừng ấy áp lực và cô đơn, cậu đã dùng một phương án là tự dùng đá đập vào đầu mình, gây ra một vết thương sâu, qua đó tạm thời thành công thu hút được sự quan tâm chăm sóc của cha, của dì, và né tránh được việc phải đến trường.

Thông qua việc tự tạo ra vết thương ở một nơi dễ thấy trên đầu, Mahito như đang muốn những đau thương trong lòng phải được thế giới nhìn thấy: “Này, tôi đang đau đấy, chăm sóc tôi đi”.

Cách này đầy rẫy ác ý: Mahito biến mình thành nạn nhân, nhưng là một kiểu nạn nhân có quyền lực. Cậu khiến cha và dì mình cảm thấy tội lỗi (thứ cha mẹ nào mà không bảo vệ được con mình?), khiến những người cậu không thích ở trường có thể phải chịu phạt (dù cậu nói với cha là mình tự té ngã, nhưng cậu mặc kệ cha “trừng phạt”). Có điều, cảm giác quyền lực này không kéo dài lâu, người cha nhanh chóng quay trở lại với công việc, còn người dì quá ốm yếu với đứa con sắp chào đời để có thể trực tiếp chăm sóc cậu, mà phó thác cho những người hầu lớn tuổi trong nhà. Cậu mang vết thương băng bó trên cơ thể và vết thương lòng vẫn chưa lành tiếp tục cô đơn.

2. Vết cắt thứ hai: rạch bụng con cá

Trong lúc dưỡng bệnh, con chim diệc xanh không để Mahito yên. Nó lải nhải, nó làm phiền, nó khiến cậu nghi ngờ về thực tại, mời gọi cậu tham gia cuộc phiêu lưu để giải đáp những ảo ảnh trong lòng. Cậu từ chối, cậu né tránh, cậu muốn giết con chim diệc, nhưng đều hụt. Thanh kiếm gỗ trong mơ bị gãy, trong thực tại bể nát. Con chim chỉ bay đi khi suýt bị mũi tên mà dì của Mahito bắn ra đâm trúng. Hình ảnh trong mơ này gợi ý cho Mahito vũ khí đối mặt với con chim diệc là cung tên (mục tiêu?) chứ không phải là cây kiếm cùn (phân tích, phá hủy). Cậu tự mài dao, làm cung tên, chuẩn bị là chuẩn bị vậy thôi, nhưng cậu chỉ thực sự chấp nhận tiếng gọi khi dì Natsuko mất tích. Cậu biết dì Natsuko yêu thương và bảo vệ cậu, nhưng mãi đến lúc này cậu mới chịu chấp nhận dì có một chỗ trong lòng mình. Đi theo cậu trong hành trình này là bà giúp việc già Kiriko dù ở đoạn đầu này thì bà níu cậu lại nhiều hơn là khuyến khích cậu dấn thân. Nhưng “dù có là một lời nói dối, tôi vẫn phải tìm hiểu”.

Con chim diệc mang nhiều ý nghĩa. Cái tôi rất giỏi việc lươn lẹo, nói dối, hợp lý hóa. Nó tạo ra những ảo ảnh để xoa dịu trước nỗi đau mất mát, nhưng chỉ cần đối diện với thực tế bằng chính giác quan của mình, ảo ảnh tan rã, như hình ảnh người mẹ tan thành nước ngay khi Mahito chạm vào. Sự giả dối bị vạch trần, Mahito bắn mũi tên có chứa lông đuôi của chính con chim, mũi tên dứt khoát cắm vào mỏ nó, và con chim diệc xanh to lớn ồn ào tắt tiếng, hiện nguyên hình là một người nhỏ bé thô thiển đang run rẩy. Cái tôi là vậy đó, thường thì tỏ vẻ vĩ đại quyền năng, nhưng lột cái vỏ ngôn từ đi thì nó cũng đầy rẫy âu lo sợ hãi. Mỗi khi thấy con chim diệc nuốt hình hài thô kệch hèn nhát vào trong để lắc người biến thành con chim xinh đẹp kiêu ngạo, mình không khỏi bật cười. Ôi cái tôi tội nghiệp, phải giằng xé nỗ lực dung hòa đòi hỏi từ cái siêu tôi – được đại diện bằng ông cố, và dục năng của cái nó – những con ếch, cá, chim bồ nông và vẹt. Ông cố – chủ nhân tòa tháp đứng trên cao, lệnh cho chim diệc đưa Mahito tới gặp ông, nhưng con đường đến lại là đi xuống dưới. Chẳng phải thú vị lắm sao? Để đi lên cao, ta lại phải đi xuống dưới. Mà khi dõi theo hành trình Mahito trong chặng thứ hai này, phải thật bình tĩnh để nắm tầng tầng lớp lớp ẩn dụ đan xen, lại còn biết bao trứng phục sinh cài cắm khắp nơi.

a) Cánh cổng hình cá dẫn vào ngôi mộ đá

Bắt đầu cuộc hành trình, người anh hùng của chúng ta gặp một cánh cổng khóa, bên trong là một ngôi mộ đá âm u. Lẽ thường, có cổng thì mình phải mở chứ hả? Nhưng người anh hùng của chúng ta đâu có mở, cậu bị bầy bồ nông đẩy vào trong. Cũng như lúc những con ếch tràn lên người Mahito bên bờ ao vườn nhà trong lần đầu con chim diệc xanh gửi lời mời chào đến cậu, lần này những con bồ nông cũng tràn lên người cậu một cách hung hãn, làm gãy cả chiếc cung tên cậu mang theo. 

Khi bước vào thế giới vô thức, năng lực của cái tôi trở thành vô dụng. Vô thức mênh mông, choáng ngợp, hung hãn, đói khát. Ở thế giới thường nhật, cái tôi thường xuyên đè nén vô thức, còn trong lãnh địa của vô thức, chỉ cần một chút dấu vết của cái tôi lộ ra (miếng lông đuôi của chim diệc mà Mahito dùng làm đuôi tên), cũng bị vô thức đè bẹp. Nên nếu không có một chút sự bảo vệ, một chút dẫn dắt tâm linh, thể hiện ở việc Kiriko-trẻ đuổi bầy bồ nông đi, sau đó vẽ một vòng tròn lửa để cả cô và Mahito bước vào, và gửi tín hiệu khói lên chủ nhân ngôi mộ như một sự xin phép, thì cuộc hành trình vào vô thức có lẽ sẽ kết thúc từ lúc chưa bắt đầu. 

b) Kiriko-trẻ là ai và đóng vai trò gì trong thế giới này?

Sự xuất hiện của Kiriko-trẻ đem đến bước phát triển cho cuộc hành trình. Con chim diệc xanh thì đã biến đâu mất, Mahito đành theo chân Kiriko-trẻ chu du trên biển vô thức. Khi nhảy xuống biển, miếng băng của Mahito bị rơi mất làm lộ ra vết thương. Có lẽ vì đối diện với vô thức, nỗ lực che đậy vết thương cũng trở thành vô nghĩa. 

Vậy Kiriko là ai và đóng vai trò gì? 

Đầu tiên và rõ ràng nhất, cô câu cá và là người cung cấp thức ăn cho phần lớn cư dân của thế giới này: những người chết. Cái đám mờ mờ tôi tối đội mũ bơi thuyền ấy làm mình nhớ đến đám thuộc hạ của phù thủy xứ Hoang mạc trong “Lâu đài bay của pháp sư Howl”). Cái đám này đói khát, nhưng lại không muốn hoặc không đủ năng lực giết chóc, nên đành đợi Kiriko đem cá đến bán. Điều nực cười là nhiều người không sẵn lòng xuống tay giết chóc, nhưng lại chầu chực để ăn. Miễn là việc giết chóc do người khác thực hiện :v

Thứ hai, Kiriko chăm sóc đám “Lổm Ngổm”, những sinh vật bé nhỏ chưa thành người. Chúng cần ăn ruột cá để có thể bay lên, Kiriko cho chúng ăn no để chúng có sức thực hiện chuyến bay này. Cùng với Himi, cô đuổi những yếu tố gây hại cho những sinh linh này, để chúng an toàn trong hành trình trở thành người.

Thứ ba, đối với Mahito, Kiriko là phần anima năng động, sáng tạo, có tính chất nuôi dưỡng, kết nối với thế giới tâm linh, để Mahito an toàn vượt qua biển vô thức, có được năng lượng hữu ích để tiếp tục hành trình đến gặp “the master”, cái siêu tôi. Có thể nói, nếu không có Kiriko, Mahito không thể thực hiện hành trình này.

c) Bài học của Mahito về sự cân bằng của thế giới

Đi cùng Kiriko, Mahito học được sự tàn nhẫn của thế giới. Cậu phải tự xuống tay giết cá, mổ cá, để những sinh vật khác của thế giới này có cái ăn. Cậu đau lòng biết bao khi đám bồ nông ăn những bé “Lổm Ngổm”, và vui mừng khi Himi đuổi lũ bồ nông bằng lửa. Nhưng cậu cũng nhận ra sự hai mặt của thế giới: lũ bồ nông ăn “Lổm Ngổm” vì chúng quá đói, biển không còn cá, chúng không còn lựa chọn; và ngọn lửa bảo vệ những bé “Lổm Ngổm” khỏi hiểm nguy từ bồ nông cũng đồng thời thiêu đốt một phần trong số chúng.

Khi xuống tay mổ bụng con cá, Mahito thực hiện vết cắt thứ hai: vết cắt vào vô thức của chính mình, để chúng trào ra. Vô thức trông không bắt mắt, hôi thúi, choáng ngợp, nhưng vô thức nuôi dưỡng sự sáng tạo, nuôi dưỡng con người. Nếu không để cho vô thức được biết đến, ta mãi mãi không phải là một con người toàn vẹn.

3. Vết cắt thứ ba: phá hủy tòa tháp

Tòa tháp là biểu tượng của thành tựu và cũng là biểu tượng cho lòng kiêu ngạo của loài người. Mình không khỏi nghĩ đến tòa tháp như biểu tượng của đế chế Ghibli. Hayao đã tìm người kế thừa nó nhiều năm, nhưng con trai ông, Goro, dù rất cố gắng vẫn chưa đạt được kì vọng của cha mình lẫn những người hâm mộ Ghibli. Đó không phải lỗi của mình Goro không đủ cố gắng, hay Hayao quá khắt khe. Mình nhớ khi xem bộ phim về nhà hàng sushi đạt 3 sao Michelin, con trai của người chủ cũng có một quán sushi, nhưng anh nói đại ý: “Nếu tôi muốn được công nhận, tôi phải làm ngon gấp đôi cha mình, vì chỉ ngon bằng ông ấy làm là không đủ”. 

Thế giới tươi đẹp mà ông cố của Mahito xây dựng dựa trên một vài điều kiện: Thứ nhất, nguyên vật liệu của nó là đá hầm mộ, không có yếu tố khác được thêm vào. Thứ hai, phải định kỳ xây dựng lại để duy trì một thế cân bằng nhất định. Thứ ba, phải trao quyền thừa kế cho người cùng huyết thống. Ông cố của Mahito đã tới giới hạn của mình, ông không còn đủ năng lực để duy trì cái thế cân bằng mong manh ấy nữa, và tất cả những người thừa kế tiềm năng của ông có vẻ đều không muốn lãnh lấy trách nhiệm này. Câu chuyện có vẻ rơi vào thế chết, cho tới khi một thế lực bên ngoài, vua vẹt, nhào vào đòi nhận trách nhiệm ấy. Nhưng những nỗ lực trong cơn nóng vội và tham lam của vua vẹt cũng không đạt, và trong cơn tức giận và hoảng loạn, vua vẹt rút ra thanh kiếm, phá hủy tòa tháp mong manh.

Nhát cắt này có thể ví với nhát kiếm chặt đứt nút thắt Gordian của Alexandre Đại Đế. Đành rằng nhát cắt này đem đến sự phá hủy không thể vãn hồi, nhưng đồng thời cũng cởi bỏ gánh nặng cho những người thừa kế tiềm năng của thế giới ấy. Giống như trong Inside Out, Joy nỗ lực giữ cho thế giới của Riley không sụp đổ nhưng cũng bất lực nhìn thế giới ấy tan rã, chứng kiến những điều từng quan trọng nhất với Riley rơi vào quên lãng. Tòa tháp của gia đình Mahito, thế giới tuyệt vời, thiên đường mà ông cố của cậu tạo dựng, cũng tan rã. Nhưng cũng như những mảnh tàn tích từ khối ký ức của Riley tự tạo lập thành một lâu đài mới, việc tòa tháp bị phá hủy dù đau đớn với Mahito, Himi, Natsuko, và tất cả cư dân của thế giới đó, nhưng cũng mang đến sự giải thoát khỏi những gánh nặng quá khứ. Từ nay, Mahito có thể tự do xây dựng một thế giới không ác ý từ những nguyên vật liệu chính cậu thu nhặt được.

Nhìn lại về Ghibli và nỗ lực tìm kiếm người truyền thừa, mình không khỏi nghĩ đến một lời nhắn gửi của thế hệ mất mát đến cái đám gen Y gen Z như tụi mình. Như mô tả trong phim, có một tảng đá to lớn trôi nổi trên không trung, là cội nguồn sức mạnh xây nên thế giới. Đó là gì? Là kiến thức cũ, là nỗi hận vô biên? Là nỗi buồn chiến tranh? Là lửa, là máy bay, xe tăng, thiết giáp, là những thứ ám ảnh trong mỗi thước phim của Hayao Miyazaki?

Cuộc nói chuyện của Mahito và ông cố khiến mình muốn trào nước mắt, bởi chúng như những lời nhắn gửi của thế hệ mất mát: 

“Này các con, thế giới này chúng ta xây dựng nên đấy. Chúng đẹp phải không? Nhưng chúng ta già rồi. Các con hãy tiếp quản chúng nhé? Này các con, thế giới này chúng ta xây dựng nên đấy. Chúng đẹp nhỉ, nhưng chúng ta đã già và thế giới thì đang trên bờ tan rã. Các con có muốn tiếp nhận chúng và xây nên một thế giới ổn định hơn không?”

Và, Mahito, thay mặt những đứa trẻ như tụi mình, trả lời: “Không, nguyên vật liệu để xây nên thế giới này đầy ác ý nên chúng con không thể xây một thế giới cũng không có ác ý. Chúng con trân trọng nỗ lực của mọi người khi tạo ra một thế giới đẹp đẽ nhường này từ những thương đau ấy, nhưng chúng con không muốn tiếp nhận chúng. Mặt khác, chúng con cũng có những vết thương gây nên từ ác ý của riêng mình, nên chúng con cũng không dám hứa rằng sẽ có thể xây nên một thế giới không ác ý như người mong muốn.”

Và, như một sự an ủi, thế hệ mất mát nói rằng: “Được rồi, vậy chúng ta hãy để nơi này tan rã. Các con là những đứa trẻ ngoan, hãy về đi, và xây nên một thế giới thật tốt lành nhé.”

Hay, đây là lời nhắn gửi của Hayao gửi đến Goro?

Hayao: “Con nhìn này, lâu đài ba xây dựng đó. Ba già rồi, con tiếp quản nó nhé.”

Gondo: “Không, chúng được xây từ nỗi buồn chiến tranh của ba. Chúng đầy rẫy ác ý, con không muốn nhận.”

Hayao: “Được rồi, vậy chúng ta phá hủy thế giới này, con hãy trở về thế giới của con, và làm những gì con muốn. Nếu có muốn xây lâu đài, hãy tự tìm những nguyên vật liệu từ thế giới của con.”

Và vậy là, người hùng của chúng ta trở về. Thế giới tưởng tượng sụp đổ sau lưng cậu, nhưng nay cậu đã cắt bỏ được những cảm giác tội lỗi về sự tồn tại của mình, chấp nhận cả những phần tối và sáng, nối nhịp cầu với những người thân, đã tìm ra lý tưởng để sống tiếp, và chắc chắn cậu đã lớn lên rất nhiều qua hành trình này.

Bạn nhà mình nói là, đi coi phim này với tâm thế coi Totoro, ai dè đi coi Tổ kén vàng. Bài viết của mình cũng có thể chỉ là một nỗ lực nhét chữ vào miệng tác giả, như hội chứng của một đứa học văn thích vẽ rắn thêm chân. Nhưng việc viết về bộ phim này, liên tưởng và sáng tạo, cũng là một nỗ lực để duy trì thế cân bằng của thế giới nội tâm, và mình rất vui được chia sẻ nó cùng bạn.

Chúc bạn và gia đình năm mới vui vẻ, hạnh phúc và bình an 😀

25/12/2023

Trà Giang

Hôm nọ, cô giáo hỏi mình rằng mình thích anh hùng nào nhất. Mình suy nghĩ rất lung, rồi trả lời rằng em không thích anh hùng nào đặc biệt, nhưng em thích hệ thống thần thoại Hy Lạp hơn hệ thống thần ở Việt Nam bởi nó rất “người”. Các vị thần cũng có giận dữ, ghen tuông, làm sai, bị trừng phạt…, nói chung là không hề “hoàn hảo”.

Cô giáo bảo, em thích con người đến vậy sao?

Mình suy nghĩ, rồi bảo: nếu nghĩ kĩ, có lẽ em thích nữ thần trí tuệ và thần thợ rèn Hephaestus. Thích thần trí tuệ thì rõ rồi, mình rất thích được thông minh. Nhưng tại sao lại là ông thần thợ rèn Hephaestus, ông thần què chân, chồng Aphrodite, bị vợ cắm sừng mà cũng chẳng làm được gì?

Câu hỏi đó cứ luẩn quẩn trong đầu mình hoài. Cho đến một hôm, mình chợt nghĩ: hình như, một mặt mình rất muốn được khen là thông minh, mặt khác, mình biết mình không thông minh đến thế, nên mình luôn mong mỏi được người đời thông cảm cho sự yếu kém của mình. Mà người đời ở đó là ai chứ. Là những người “thân” thường xuyên lôi những bài toán đố ra hỏi mình, và cười nhạo vì mình không được nhanh, không được lanh. Là mấy người nhăn mặt vì mình mất mấy ngày mùa hè chưa thuộc nổi bảng cửu chương, để sau đó vào năm học biết được rằng một bảng cửu chương học cả tuần trời.

Mình nhớ về những lần xấu hổ đó, cảm thấy như một cục nghẹn dâng lên trong cổ họng, dù đã bao nhiêu năm trời. Ừ, mình đã muốn quên, nhưng nó vẫn ở đó.

Mình nhắm mắt, chắp tay, tự hát cho mình như một đoạn kinh cầu. Rằng, dù em không thông minh, em vẫn xứng đáng được yêu thương, được yêu thương thật nhiều. Em được yêu thương, dù em có yếu kém. Em được yêu thương, dù em có khiếm khuyết. Em xứng đáng được yêu thương, em nhé.

Và đứa trẻ trong tâm hồn mình bật khóc.

20210413

Tôi đã nhận được nhiều lời động viên “cố lên” và cũng không ít lần nói với người khác rằng hãy “cố lên”. Nhưng từ vài năm trở lại đây, tôi đã ngừng nói hai chữ đó (hoặc ít nhất là giảm bớt). Lý do tại sao, tôi sẽ giải thích ở dưới đây.

Là một người trải qua một số chuyện không được dễ chịu lắm trong đời, người khác thường xuyên nói với tôi: “Cố lên”. Từ khi tôi còn rất bé, mãi cho đến tận bây giờ. Cố vượt qua nỗi đau. Cố vượt qua mất mát. Cố gắng làm quen môi trường, thích nghi với người khác. Cố gắng học và làm việc. Cố gắng. Cố gắng. Cố gắng.

Ban đầu tôi vui vẻ chấp nhận những lời nói đó, coi chúng như động lực. Cố gắng không khóc khi đau buồn, cố vui vẻ nói chuyện với người khác dù không thích, cố học và làm nhiều thật nhiều, cố mở mắt làm việc dù rất buồn ngủ…

Cho đến khi sức khỏe suy kiệt, tinh thần mệt mỏi, chất lượng học tập, làm việc đều đi xuống, tôi mới cảm thấy có gì đó không ổn ở hai chữ “cố lên”.

Một mặt, chúng là động lực. Mặt khác, chúng tạo thêm gánh nặng trên vai tôi. Tôi ở trong tình thế bị ép phải làm nhiều hơn sức lực mình có, không có cả thời gian để phục hồi và tái tạo. Tôi làm đến 110, 120% sức lực, nên khi có công việc mới hay có kế hoạch làm gì đó để phát triển bản thân, tôi không còn chỗ trống về thời gian và năng lượng để đầu tư vào đó. Nói một cách hình tượng, tôi đang tự ăn thịt chính mình.

Tôi rất cảm ơn sếp mình, người đã luôn nói rằng “Em hãy lên kế hoạch làm việc sao cho chỉ dùng 80% sức lực hiện có của em thôi, để khi có việc bất ngờ em còn có khả năng xoay sở được. Nếu em dùng 100%, hay tệ hơn là 110%, em sẽ mau chóng kiệt sức. Công ty cần người làm việc lâu dài, em hãy nhớ điều đó.” Câu nói đó giúp tôi giải tỏa suy nghĩ “Làm việc mà không cố gắng là không có đạo đức nghề nghiệp” đã ăn vào máu lâu nay. Tôi hiểu được rằng, ngay cả khi xem mình là công cụ, thì công cụ đó cũng cần được bảo trì bảo dưỡng thì mới có thể dùng tốt và lâu dài; huống chi tôi còn là một con người, vậy thì tại sao tôi cứ “cố” vắt kiệt sức mình ra như vậy?

Tôi cũng nhìn nhận lại cách mình động viên người khác “cố lên”. Thực ra khi nói “cố lên”, dường như đó chỉ là một câu xã giao, chứ thực ra tôi chẳng làm được gì cho họ. Tôi còn gián tiếp nói với họ “anh chị cố gắng chưa đủ chăng?”, qua đó đặt thêm cho họ một gánh nặng nữa. Vậy thì tôi có kéo họ lên đâu, tôi đang đẩy họ xuống sâu hơn vào vực thẳm.

Khi tìm cách không nói “cố lên”, tôi nhận ra mình chẳng cần phải đặt mình vào thế khó của một người phải chịu trách nhiệm đưa cho người kia một lời khuyên, một lời an ủi hay động viên, hay một lời hứa hẹn. Sau khi nghe đối phương nói về điều họ đang gặp phải, tôi hỏi rất thẳng thắn: “Anh/ chị cần gì ở tôi khi nói với tôi điều này?”, qua đó vạch rõ mục tiêu và phạm vi trao đổi. Rất nhiều khi, điều người kia cần chỉ là một “nhẫn thạch” để nghe họ bộc bạch nỗi lòng, chỉ nghe mà không phán xét. Đôi khi họ cần sự định hướng, nếu việc đó trong tầm hiểu biết của tôi, tôi sẽ rất vui lòng đưa cho họ vài công cụ, phương pháp mà tôi biết để họ tham khảo, nhằm tự đưa ra quyết định. Nếu không, tôi chỉ nói đơn giản: “Việc này vượt ngoài tầm hiểu biết của tôi”.

Tóm lại,

1. “Cố lên” là cách vắt kiệt sức. Làm vừa đủ thôi, còn chừa khoảng nghỉ để phục hồi và năng lượng để phát triển nữa. BIẾT ĐỦ rất quan trọng.
2. Nói “cố lên” với người khác là đặt thêm gánh nặng cho họ. VIỆC AI NẤY LÀM, họ không nhờ thì đừng có lon ton mà khuyên với bảo. Nếu họ có nhờ thì giúp trong khả năng của mình, không ai trách mình được khi việc đó quá khả năng của mình.

Trà Giang, 9/9/2017